Αλέξιος ή αι τελευταίαι ημέραι των Ψαρών

   

 «Αλέξιος ή αι τελευταίαι ημέραι των Ψαρών» έτσι τιτλοφορείται το πρώτο μυθιστόρημα που γράφτηκε ποτέ για τα Ψαρά. Η αλήθεια είναι ότι την ύπαρξη του αγνοούσα μέχρι που ξεκίνησα μια έρευνα για λογοτεχνικά κείμενα που αναφέρονται στα Ψαρά και τους Ψαριανούς. Σκοπός να γράψω ένα άρθρο για αυτά, καθώς το νησί μας και οι κάτοικοι του ενέπνευσαν πολλούς. Αναφορές βρίσκουμε από τον «Μάγκα» της Πηνελόπης Δέλτα και τον «Λουκή Λάρα» του Δημήτριου Βικέλα ως «Στους δρόμους του κισμέτ» της Αρτέμιδας Αρτεμιάδη ή ακόμα και σε παιδικά βιβλία όπως το «Ψαριανό ‘ναι το καράβι» της Γιολάντα Πατεράκη και τα «Αιγαιοπελαγίτικα» της Νίτσας Τζώρτζογλου. Αλλά όλα αυτά είναι υλικό για μια επόμενη ανάρτηση. Έκρινα όμως ότι ο «Αλέξιος» άξιζε ιδιαίτερης μνείας τόσο γιατί είναι το πρώτο όσο και για την συγγραφέα του την Αγγελική Πάλλη Μπαρτολομέι μια μοναδική γυναίκα . 

     Η Αγγελική Πάλλης γεννήθηκε στο Λιβόρνο το 1798 κόρη του Ηπειρώτη εμπόρου Παναγιώτη Πάλλη. Εκπαιδεύτηκε στο σπίτι αποκτώντας ευρύτατη μόρφωση και έχοντας ιδιαίτερη έφεση στις γλώσσες καθώς μιλούσε ιταλικά, γαλλικά και αγγλικά. Από νεαρή ηλικία αποκάλυψε πρώιμη ποιητική ευελιξία ως συνθέτης και αυτοσχεδιαστής, και σύντομα έγινε μέλος της ακαδημίας Labronica με το όνομα Ζελμίρα. 

   

Η Α. Πάλλη όταν έγραψε
τον "Αλέξιο"

 Με την έκρηξη της επανάστασης του 1821 το πατρικό της σπίτι θα γίνονται κέντρο των φιλελλήνων της Ιταλικής πόλης. Εκεί θα ακούσει και για τους αγώνες, τα κατορθώματα και τα παθήματα των Ελλήνων που θα την εμπνεύσουν έπειτα.

     Έγραψε ποιήματα, δραματικά έργα, διηγήματα και διάφορα άλλα πεζά, κυρίως στην ιταλική γλώσσα. Στην ελληνική συνέθεσε έναν ύμνο στον Λόρδο Βύρωνα και έναν θρήνο για την καταστροφή των Ψαρών, ενώ στα γαλλικά έγραψε διάφορα άρθρα σχετικά με τα ελληνικά εθνικά θέματα. Τόσο τα ποιητικά όσο και τα πεζά της έργα φανερώνουν τη μόρφωση αλλά και τον πατριωτισμό της. Από τα δραματικά έργα της δημοσιεύτηκαν ο Θυέστης (1820), το λυρικό έργο Σαπφώ (1824) και η τραγωδία Ρουγιέρης (1853), όλα τυπωμένα στο Λιβόρνο. Από τα διηγήματά της με ελληνική θεματολογία ξεχωρίζουν: Ο Αλέξιος ή αι τελευταίαι ημέραι των Ψαρών (1827), Το πυρποληθέν χωρίον, Αναμνήσεις του Λάμπρου, Επεισόδια της ελληνικής επαναστάσεως του 1854, Η Καλλιρρόη κ.ά. Άλλα έργα της είναι η Ιουλιέτα, η Ελεονώρα, η Οικογένεια Ροκαμπρούνα και Αι αναμνήσεις του Φρειδερίκου. Μετέφρασε, επίσης, στην ιταλική το ποίημα του Βαλαωρίτη Ωδή εις τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’, ποιήματα του Ουγκό και τα έργα του Σαίξπηρ Μάκβεθ και Όνειρο θερινής νυκτός.

     Στα τέλη της δεκαετίας του 1820 ερωτεύεται και παντρεύεται τον Giovan Paolo Bartolommei, που ανήκε σε μια πολύ εύπορη εμπορική οικογένεια της Κορσικής και που αργότερα  θα γίνει ένας από τους πρωταγωνιστές της ιταλικής ανεξαρτησίας. Μαζί θα αποκτήσουν έναν γιό.

 

Ο "Αλεξιος" στην
εφημ. Οικογένεια 

   Η Πάλλη υπήρξε και μια μαχητής για τα δικαιώματα των γυναικών. Προσπάθησε να ιδρύσει σχολειό για κορίτσια ανεπιτυχώς. Ενώ εξέδωσε για μικρό διάστημα την εφημερίδα Il Romito με κοινωνικό περιεχόμενο. Το σύγγραμμα της «Ομιλία μιας γυναίκας στις νεαρές παντρεμένες γυναίκες της χώρας της» (1851), είναι ένας προβληματισμός για το γυναικείο ρόλο , καταγγέλλοντας την ανισότητα της εκπαίδευσης των κοριτσιών και το μοντέλο αφοσίωσης εξ ολοκλήρου στην οικογένεια, στο οποίο πρέπει να θυσιάσουν κάθε φιλοδοξία για την προστασία του οικιακού περιβάλλοντος. 

   

Προτομή της Α.Π. στο
Δημαρχείο του Λιβόρνο 

Πέθανε στο Λιβόρνο τον Μάρτιο του 1875. Για τον θάνατο της, το δημοτικό συμβούλιο του Λιβόρνο δημοσίευσε ψήφισμα στο οποίο την χαρακτήριζε ως την «ενδοξότερη γυναίκα της πόλης» και ζητούσε από τον λαό να παραστεί στην κηδεία της. Αποφάσισε επίσης την τοποθέτηση αναμνηστικής πλάκας στο σπίτι όπου γεννήθηκε και την ανέγερση προτομής της.

   

 Όσο αναφορά τώρα το έργο της «Αλέξιος ή αι τελευταίαι ημέρα των Ψαρών », πρωτότυπος τίτλος Alessio o gli ultimi giorni di Psara, γράφτηκε το 1827 μόλις τρία χρόνια μετά την καταστροφή των Ψαρών. Στην πραγματικότητα είναι ένα ιστορικό ρομάντζο εποχής. Πρωταγωνιστής ένας νέος Ψαριανός καπετάνιος που θα βρεθεί ανάμεσα σε δύο γυναίκες, την από χρόνια αρραβωνιαστικιά του και μια αιχμάλωτο του. Διαδραματίζεται τον Ιούνιο του 1824 τον μήνα δηλαδή της καταστροφής των Ψαρών οπότε παράλληλα με την ιστορία βλέπουμε και της τελευταίες μέρες των Ψαρών. Διαβάζοντάς το και γνωρίζοντας το νησί βλέπουμε ότι η συγγραφέας σίγουρα είχε έρθει σε επαφή με Ψαριανούς και κατέγραψε στοιχεία που αργότερα χρησιμοποίησε για την συγγραφή καθώς οι περιγραφές της είναι ακριβέστατες. Το 1876 εκδόθηκε μια αναθεωρημένη έκδοση του «Αλέξιου" που ολοκλήρωσε η Πάλλης λίγο πριν πεθάνει. Στα ελληνικά εκδόθηκε το 1860 στην Ζάκυνθο από το τυπογραφείο «Η Αυγή» σε μετάφραση Σπυρίδωνος Μονδινού. Αργότερα, το 1898, θα δημοσιευτεί σε σειρές στο γυναικείο περιοδικό «Οικογένεια» σε μετάφραση της γνωστής φεμινίστριας Σωτηρίας Αλιμπέρτη. 

Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο από την ψηφιακή βιβλιοθήκη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης πατώντας εδώ: «Αλέξιος ή αι τελευταίαι ημέραι των Ψαρών»

Ανδρέας Μ Καραγιώργης

Μια γελοιογραφία για τον Παπανικολή

    Η 27 του Μάη είναι μια επέτειος ξεχασμένη μεν αλλά σημαντικότατη δε. Είναι η μέρα που το 1821 ο Ψαριανός Δημήτρης Παπανικολής χάρισε την πρώτη λαμπρά κατά θάλασσα νίκη  των Ελλήνων, ανατινάζοντας στην Ερεσό της Λέσβου τούρκικο δίκροτο 88 πυροβόλων. Μια νίκη που αναπτέρωσε το ηθικό των αγωνιζόμενων Ελλήνων και έγραψε με χρυσά γράμματα το όνομα του Παπανικολή στο πάνθεον των ηρώων.

   Με αφορμή αυτό ο γνωστός σκιτσογράφος Γήσης Παπαγεωργίου έφτιαξε με χιούμορ, φαντασία και υψηλό επίπεδο πνεύματος μια γελοιογραφία. Την οποία διαδικτυακά δημοσίευσε το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας στην σελίδα του και σας παραθέτω και εγώ.

Και λίγα λόγια για τον δημιουργό.

    

   Ο Γήσης Παπαγεωργίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939 και είναι απόστρατος Πλοίαρχος τον Πολεμικού Ναυτικού. Το 1981 παραιτήθηκε από το Π.Ν. και για ένα διάστημα 12 περίπου χρόνων ασχολήθηκε με τη γελοιογραφία σε συνεργασία με την εφημερίδα "Η Πρώτη" και στη συνέχεια με το "Βήμα", την "Ελευθεροτυπία" "Τα Νέα" και διάφορα αθηναϊκά περιοδικά.

   Η γνωριμία του με τους πέτρινους φάρους το 1980 - 1981 ως διοικητής της Φαρικής Βάσης τον οδηγησε να συγκεντρώσει στοιχεία και πληροφορίες για την ιστορία του ελληνικού φαρικού δικτύου και σχεδιάζοντας τους πέτρινους επιτηρούμενους φάρους, προχώρησε στην αρχική έκδοση "Οι ελληνικοί πέτρινοι φάροι" το 1996. Τον ίδιο χρόνο κυκλοφόρησε το "Ελλάς! Χάρηκα!", ευθυμογραφική αντιμετώπιση της ιστορίας της νεότερης Ελλάδας και ακολούθησαν στο ίδιο πνεύμα τα "Ελλάς! Χάσαμε! και Ολυμπιακοί! Δώκαμε...". Παράλληλα ολοκλήρωσε την έρευνα και τη σχεδίαση των στολών του Πολεμικού Ναυτικού από την εποχή τον Καποδίστρια μέχρι σήμερα και το 1998 κυκλοφόρησε το λεύκωμα "Στολές του Πολεμικού Ναυτικού". Ακολούθησαν τα λευκώματα "Έλληνες γελοιογράφοι του 20ού αιώνα" το 1999 και το 2000 "Ο μεγάλος θίασος".

Από την εργασία του γύρω από τους ελληνικούς φάρους προέκυψε η δημιουργία μόνιμης αντίστοιχης έκθεσης στο φάρο της Γαύδου, που αναστηλώθηκε πρόσφατα.

Από το 2000 ασχολείται αποκλειστικά με την έρευνα και τη σχεδίαση της ελληνικής παραδοσιακής ενδυμασίας.

Ανδρέας Μ Καραγιώργης 

Πηγές

http://www.elinis.gr

http://www.biblionet.gr

Οι πρώτοι 576 Ψαριανοί που επέστρεψαν στα Ψαρά μετά την καταστροφή

   

   Το σημερινό τεκμήριο είναι από εκείνες τις περιπτώσεις που μπορεί να βρίσκονται μπροστά στα μάτια σου, που μπορεί να τις έχεις προσπεράσει δεκάδες φορές και ποτέ να μην συναντιέστε. Στην ψηφιοποιημένη συλλογή του Γενικού Αρχείου του Κράτους έχω κάνει πάμπολλες αναζητήσεις και έχω κατεβάσει στον υπολογιστή μου ίσως και εκατοντάδες αρχεία που περιμένουν την σειρά τους να μελετηθούν. Το συγκεκριμένο όμως κατάλογο με τους 576 Ψαριανούς δεν έτυχε να τον ανακαλύψω. Μου τον έστειλε μόλις χθες ένας άνθρωπος που ενώ η οικογένεια του δεν επέστρεψε ποτέ στα Ψαρά μετά την καταστροφή έχει μια αγάπη για το νησί και την Ιστορία του που πραγματικά με κατέπληξε. Πρόκειται για τον χημικό μηχανικό Κωνσταντίνο Γ. Κουτσοδόντη. Με καταγωγή από τα Ψαρά αλλά χωρίς καμία επαφή με το νησί, έχει ένα πάθος με την αναζήτηση της ιστορία της οικογένειάς του που μοιραία διασταυρώνεται με την ιστορία των Ψαρών. Με τον Κωνσταντίνο ήρθαμε σε επαφή όταν διάβασε το blog μου και μου έστειλε email. Όταν χθες μου έστειλε τον κατάλογο που είχε ανακαλύψει στο Γενικό Αρχείο του Κράτους πραγματικά δεν πίστευα στα μάτια μου.

Ψαρά 1834

     Πρόκειται για ένα γραμμα των 576 κατοίκων των Ψαρών, τον Μάρτιο του 1831, προς την Δημογεροντία των Ψαριανών που έχει έδρα την Αίγινα. Οι Δημογέροντες μεταβιβάζουν αντίγραφο της επιστολής των Ψαριανών προς τον Κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια. Η επιστολή αναφέρει τα εξής ο νέος Μουσελίμης της Χίου ζητά από τους Ψαριανούς να στείλουν αντιπροσώπους προκειμένου να τους μιλήσει. Καταλαβαίνουμε ότι θέλει να επικυρώσει την Σουλτανική Κυριαρχία στο νησί. Οι Ψαριανοί που έχουν επιστρέψει στο νησί τους σχεδόν αποκομμένοι από του υπολοίπους και ενώ η δημιουργία του ελληνικού κράτους είναι σε εξέλιξη αναρωτιούνται αν τελικά το νησί τους θα “μπει εις την Τουρκιά ή εις την Κυβέρνησιν” όπως χαρακτηριστικά γράφουν. Έτσι αντί να απαντήσουν στον Μουσελίμη της Χίου συντάσσουν κατάλογο με όσους βρίσκονται στο νησί “576 ψυχαί” και τον αποστέλλουν μαζί με την επιστολή του Μουσελίμη στην Δημογεροντία των Ψαριανών στην Αίγινα με τον συμπατριώτη τους Κωσταντή Γιαλουράκη. Παράλληλα ζητούν ενημέρωση για τα τεκταινόμενα αλλά και σε περίπτωση που τα Ψαρά παραμείνουν Τουρκικά, προστασία προκειμένου να μην βιώσουν μια νέα καταστροφή. 

     Από τα ονόματα που βλέπουμε στον κατάλογο όπως Νικολής Μαρίνος, Κωνσταντής Κοτρόζος, Νικολής Καραγιώργης, Γιάννης Μόρος κ.α. καταλαβαίνουμε ότι η πλειοψηφία αυτόν παρέμειναν στα Ψαρά. Βέβαια από το παράδειγμα του μοναχού και αγωνιστή Ιωάσαφ Νικολάρα που αναφέρεται στον κατάλογο μαζί με την συνοδεία του και τον πετυχαίνουμε στις 21/2/1850 να απογράφεται στην Ερμούπολη κάποιοι από αυτούς ίσως να επέστρεψαν πρόσκαιρα ή και μόνιμα στο Ελληνικό Ανεξάρτητο πια κράτος. 

     Η αξία αυτού του καταλόγου είναι πολλαπλή. Αρχικά αποδεικνύεται ότι οι Ψαριανοί επέτρεψαν στο νησί τους γύρω στο 1830 κάτι που έρχεται σε αντίθεση με αυτό που μέχρι πρότινος πιστεύαμε, την επιστροφή δηλαδή των Ψαριανών μετά το 1845. Δεύτερον βλέπουμε ότι αναφέρονται έξι μοναχοί στο επάνω Μοναστήρι και τρεις στην Αγία Τριάδα του Ξερόκαμπου κάτι που δείχνει ότι η πρόσφατη ανακάλυψη του πατρός Ιωακείμ Αρχοντού με σφραγίδα της Μονής με αναγραφόμενο το έτος 1836 έχει μια λογική βάση. Τρίτον μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα για όσους επέστρεψαν. Πολυμελής οικογένειες, χήρες με τα τέκνα τους, υπερήλικες αλλά και άνθρωποι εντελώς μόνοι εμπεριέχονται στον κατάλογο. Κάποιοι αναφέρονται με ονοματεπώνυμο και κάποιοι άλλοι με παρατσούκλια. Τέλος το σημαντικότερο όλων είναι αυτός καθ' αυτός ο κατάλογος καθώς ίσως αποτελεί την μόνη καταγραφή των πρώτων Ψαριανών που επέστρεψαν στον νησί τους μετά την καταστροφή καθώς ως γνωστόν το αρχείο των Ψαρών μετά την καταστροφή και έως το 1940 εκλάπη από του Γερμανούς το 1941 κατ' εντολή του φον Κανάρι που έψαχνε απεγνωσμένα να αποδείξει την ανύπαρκτη καταγωγή του από τον Κ. Κανάρη. 

     Παρακάτω θα βρείτε την επιστολή των Ψαριανών προς την Δημογεροντία των Ψαριανών με τον κατάλογο των 576 κατοίκων καθώς και το αντίγραφο της επιστολής του Μουσελίμη της Χίου που τους ώθησε σε αυτήν την ενέργεια. 

Α. Μ. Καραγιώργης

Αντίγραφο της επιστολής του Μουσελίμη της Χίου

Το Ανώνυμο πλοίο κι ο Ψαριανός πλοίαρχός του

   

 Σύμφωνα με το διεθνές ναυτικό δίκαιο αλλά και με το εσωτερικό δίκαιο των Χωρών ανώνυμο πλοίο, χωρίς δηλαδή όνομα, είναι αδύνατον να υπάρξει (εκτός των παράνομων πειρατικών) αφού το όνομα είναι ένα από τα ουσιώδη στοιχεία που χαρακτηρίζουν την έννοια του πλοίου. Γεγονός πάντως είναι πως σε μια Χώρα με μεγάλη ναυτιλία όπως η Ελλάδα, είναι δυνατόν να συμβούν και τα περισσότερα ναυτικά ευτράπελα όπως και η παρακάτω ιστορία της ελληνικής πολεμικής ημιολίας «Ανώνυμου».

     Το 1836 ναυπηγήθηκαν στον Πόρο για τις ανάγκες του τότε ελληνικού στόλου τρία όμοια ξύλινα σκάφη στο τύπο της ημιολίας. Στα δύο από τα τρία σκάφη δόθηκαν τα ονόματα «Ματθίλδη» και «Ναυπλία», ενώ το τρίτο ή λησμόνησαν να το βαπτίσουν ή λόγω διαμάχης δεν αποφάσιζαν ή για άλλους λόγους παρέμενε σε εκκρεμότητα. Έτσι το τρίτο αυτό σκάφος το αποκαλούσαν όλοι απλά «βασιλική γολέτα». Αυτό συνεχίσθηκε μέχρι το 1843, όταν Κυβερνήτης του σκάφους ανέλαβε ο Δημήτριος Νικολάρας, ένας θυμόσοφος Ψαριανός που είτε είχε βαρεθεί ν΄ ακούει το «βασιλική γολέτα» αντί ονόματος, είτε το θεώρησε υποτιμητικό να κυβερνά πλοίο χωρίς όνομα. Έτσι στη πρώτη του σημαντική αναφορά «θέσης πλοίου» προς το «Υπουργείον Ναυτικών» έγραψε στην οικεία θέση: «εν όρμω Λαυρίου και επί της βασιλικής ημιολίας «Ανώνυμος» τη .....».

     Όταν παραλήφθηκε το σήμα γεγονός ήταν ότι θορύβησε την τότε ηγεσία του Β.Ν. αλλά δημιούργησε και άλλα ευτράπελα. Πάντως το σήμα αυτό ήταν η αιτία η μεν «βασιλική γολέτα» να λάβει αμέσως το όνομα «Μεθώνη» ο δε Κυβερνήτης Δ. Νικολάρας «αργία» με πρόσκαιρη παύση «δι΄ άκαιρον και άσκοπον αστειότητα».

Λίγα λόγια για την Ημιολία «Ανώνυμος» - «Μεθώνη»

Ημιολία ή Γολέτα σε αναπαράσταση μικροναυπηγικής

     Η Γολέτα Ανώνυμος ή Βασιλική Γολέτα ναυπηγήθηκε στον Ναύσταθμο του Πόρου το 1836. Το πλοίο μέχρι το 1843 δεν είχε όνομα και καλούταν «Ανώνυμος» οπότε και μετονομάστηκε σε Μεθώνη. Από την 1 Φεβρουαρίου μέχρι και τις 18 Απριλίου 1850 κατασχέθηκε από του Άγγλους στο λιμάνι της Σύρου κατά τον αποκλεισμό με τα γεγονότα Πατσίφικο, τα λεγόμενα «Παρκερικά» και στη συνέχεια ρυμουλκήθηκε στη Σαλαμίνα. Τον Μάιο του 1851 υπήρξε μια «συμμαχική» συνεργασία μεταξύ των Ελλήνων, των Γάλλων, των Αυστριακών και των Τούρκων σε επιχειρήσεις καταδίωξης των πειρατών του Νέγρη στη περιοχή της Δωδεκανήσου. Για την Ελλάδα συμμετείχαν τα πλοία «Μεθώνη» Και «Αμαλία». Τον Μάιο του 1854 κατασχέθηκε από τους Αγγλογάλλους κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου. Για πρώτη φορά έγιναν – επί του Μεθώνη- οι μετρήσεις μεταξύ των ετών 1866 – 1872 των ρευμάτων του Ευρίπου. Το 1862 αναφέρεται στη σύνθεση του Στόλου σαν ημιολία παροπλισμένη, στη συνέχεια επαναφέρεται στην ενεργεία και μνημονεύεται σαν ακταιωρός στο λιμάνι της Σύρου μεταξύ 1883-1887. Το 1890 διαλύθηκε στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας λόγω παλαιότητας.

Χαρακτηριστικά πλοίου
Μήκος: 14 μέτρα.
Οπλισμός : 1 πυροβόλο των 8 λιβρών.
Πλήρωμα : 20 άτομα.

Και λίγα λόγια για τον πλοίαρχό της.

     Ο Δημήτριος Γ. Νικολάρας γεννήθηκε στα Ψαρά το 1798. Σε ηλικία δέκα χρονών πήγε στην Οδησσό, όπου τον παρέλαβε ο Βαρβάκης και από τον έστειλε στο γυμνάσιο της Χίου από όπου αποφοίτησε. Επέστρεψε στην πατρίδα του το 1821 και εντάχθηκε στον στόλο των Ψαρών υπό τον Ν. Αποστόλη. Έλαβε μέρος στην εκστρατεία της Χίου και στο κατόρθωμα της Ερεσού υπηρετώντας ως γραμματέας του Γ.Καλάρη. Έπειτα γίνεται σημαιοφόρος στο πλοίο του Ν. Καρακωσταντή όπου και διαπρέπει στην πυρπόληση στην Σάμο. Το 1822 έγινε υποπλοίαρχος και έλαβε βέρος σε δύο εκστρατείες της Κασσάνδρας, και κατόπιν στην Ναυμαχία της Πάτρας. Πήρε επίσης μέρος στην μάχη του κόλπου της Αργολίδας. Το 1824 γίνεται πυρπολητής υπό τον Κ. Κανάρη και μέχρι το 1825 μαζί θα βρεθούν σε Χίο, Σάμο, Γιαλιά ,Αστυπάλαια, Δαρδανέλια, Άνδρο, Σκόπελο, Σκιάθο, Σαντορίνη, Κίμωλο και Μεσολόγγι. Εκεί θα συμμετέχει με το πλοίο του Θ. Βώκου ως πυρπολητής και όταν εχθρικά πλοία συλλάβουν το πλοίο τους και φονεύσουν τον πλοίαρχο ο Δημήτρης Νικολάρας θα διασώσει μέρος του πληρώματος με μια βάρκα που οδηγεί σε ασφαλές μέρος εν μέσω εχθρικών πυρών. Έπειτα με τον Ν. Αποστόλη σε Ικαρία Χίο Μυτιλήνη και την πολιορκία της Μεθοκορώνης. Με την δημιουργία του Ελληνικού κράτους διορίστηκε υποπλοίαρχος του εθνικού πολεμικού βρικίου «Αντίζηλος» και μετά την έλευση του Όθωνα εντάσσεται ως υποπλοίαρχος στο Βασιλικό Ναυτικό. Σταδιακά πήρε προαγωγή κατά την διάρκεια της υπηρεσίας του και έγινε Πλωτάρχης και Λιμενάρχης Πατρών. Γιός του ήταν ο ποιητής Ανδρέας Δ. Νικολάρας. Απεβίωσε στην Αθήνα το 1881.

Α.Μ.Κ.

Πηγές:

https://el.wikipedia.org/wiki/ανώνυμος_πλοιο

Ποικίλη Στοά: Εθνική εικονογραφημένη επετηρίς, Έτος 1/16, 1881-1914

https://el.wikipedia.org/wiki/ημιολιες_ΠΝ

Ψαρά 1740

Το Βιβλίο του Ρ. Πόκοκ όπου
περιγράφειτα ταξίδια του στην Ανατολή 

   Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πως ήταν τα Ψαρά το 1740; Αρκετά πριν από την πρώτη το 1770 και δεύτερη το 1821 Επανάσταση και 150 χρόνια αφότου οι Ψαριανοί επέστρεψαν από την Χίο και οι Ηπειρώτες και Θεσσαλοί μετοίκισαν τα Ψαρά, το νησί προσπαθεί να βρει τον βηματισμό του μέσα στο αρχιπέλαγος. Οι ναυτικοί είναι λίγοι και ο πληθυσμός μετα βίας ξεπερνά τα 1000 άτομα. Την περίοδο αυτή επισκέπτεται το νησί ο Άγγλος περιηγητής Ρίτσαρντ Πόκοκ, ο οποίος κάνει μια εκτενέστατη περιγραφή του νησιού χαρίζοντας μας ίσως το σπουδαιότερο περιηγητικό κείμενο εκείνων των αιώνων για τα Ψαρά. Ως Αγγλικανός Ιερέας ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την εκκλησιαστική ζωή και περιγράφει τόσο τις εκκλησίες των Ψαρών όσο και την εκκλησιαστική διοικητική δομή με την Εξαρχία Βολισσού, Ψαρών και Πυργίου. Επίσης είναι ο πρώτος που κάνει αναφορά στο Μοναστήρι των Ψαρών. Ενθουσιάζεται από την Ψαριανή φιλοξενία και το Ψαριανό κρασί. Τέλος περιγράφει με γλαφυρό τρόπο την πανήγυρη στην εκκλησία του Αγίου Λουκά που τόσο του κάνει εντύπωση. Καθώς η πρακτική των Ψαριανών να μοιράζουν μετά την Λειτουργία γλυκά και φαγητά , και που γίνεται μέχρι σήμερα, του θυμίζουν όσα έχει διαβάσει για τα πρώτα χρόνια του χριστιανισμού και την κοινοκτημοσύνη των πρώτων χριστιανών.

Richard Pococke
1739 με στολή Ανατολίτη

     Ας δούμε ποιος ήταν ο Ρίτσαρντ Πόκοκ , πριν περάσουμε στο κείμενο του. Γεννήθηκε το 1704 στο Σαουθάπτον, γόνος αξιόλογης οικογένειας, με σπουδές στο Κέμπριτζ και τον τίτλο του επισκοπικού επιτρόπου, ταξίδεψε συντροφιά με τον ξάδελφό του Ιερεμία Μιλς πρώτα στην Ευρώπη: Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Αυστρία, Πολωνία, Ουγγαρία (1733-1736) και στη συνέχεια για τέσσερα χρόνια, ξεκινώντας το 1737 από την Αίγυπτο, στους Αγίους Tόπους, στην Κύπρο, στην Κρήτη, στα νησιά του Αρχιπελάγους, στη Μικρά Ασία και στον ηπειρωτικό και βόρειο ελλαδικό χώρο, πράγμα αρκετά σπάνιο την εποχή εκείνη. Στα 1747- 1760 ταξίδεψε στην Ιρλανδία και στην συνέχεια ταξίδεψε κυρίως στη Βρετανία ως επίσκοπος μέχρι τον θάνατο του το 1765.

Η απόδοση του κειμένου από τα αγγλικά και τα σχόλια στις υποσημειώσεις είναι  από έμενα .

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

~*~

Κεφάλαιο 3 (σελ 13-14 στην αρχική έκδοση)

Στο νησί των Ψαρών 

Ταξιδέψαμε από την Βολισσό στα Ψαρά σε περίπου πέντε ώρες, τα οποία, καθώς λέγετε, απέχουν σαράντα μίλια, ωστόσο εγώ πιστεύω ότι το ακρωτήριο Μέλανον[1] είναι περίπου είκοσι μίλια από το βόρειο ανατολικό άκρο των Ψαρών. Ο Στράβων είχε υπολογίσει την απόσταση σε μόλις πενήντα στάδια, όμως εάν έλεγε εκατό πενήντα θα ήταν πιο κοντά στην πραγματική απόσταση. Οι πλοηγοί μας κοίταζαν με μεγάλη προσοχή το λιμάνι των Ψαρών για να δουν αν υπήρχαν Μαλτέζοι εντός. Είδα το νησί της Άνδρου στα νότια, την Σκύρο στα δυτικά και το ακρωτήριο του Νεγρεπόντε[2], που το λένε κάβο Ντ' όρο, και είναι το αρχαίο ακρωτήριο Καφηρεύς και ήταν διάσημο για τα ναυάγια ελληνικών πλοίων. Φτάσαμε στα Ψαρά, που ο Στράβων ονομάζει Ψύρα, λέγοντας ότι έχουν ομώνυμη πόλη, κάνοντας όμως λάθος στην περίμετρο του νησιού που υπολογίζεται σε δέκα οχτώ μίλια, ενώ εκείνος την δίνει σαράντα στάδια ή πέντε μίλια. Το νησί είναι ορεινό και βραχώδες στην Βόρεια και ανατολική πλευρά και είναι περίπου έξι μίλια μήκος με τρία πλάτος. Στα νότια υπάρχουν δύο ακτές, σε αυτή στα δυτικά υπάρχει το μικρό νησί του Αγίου Δημητρίου[3] το οποίο ονομάζεται έτσι από το εκκλησάκι που υπάρχει πάνω του και αποτελεί ένα καλό σημείο για αγκυροβόλιο και κουρσάροι μερικές φορές φουντάρουν εκεί όταν έχει κακοκαιρία, αλλά συχνότερα πηγαίνουν στο ακατοίκητο νησί που ονομάζεται Αντίψαρα και βρίσκεται μπροστά από αυτή την ακτή και έχει περίπου τρία μίλια περίμετρο. Ανάμεσα στις δύο ακτές υπάρχει μια μικρή παραλία στην βάση μιας πολύ ρηχής ακτής που δημιουργείτε από δυο βραχώδη υψώματα. Στο ανατολικό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή και μια βαθιά στέρνα μέσα στον βράχο καθώς θεμέλια από κάτι που μοιάζει να ήταν τείχη ενός κάστρου. Ο βράχος αυτός είναι πολύ υψηλός. Όπως μου είπαν το κάστρο βρίσκονταν στο δυτικό ύψωμα και περιέβαλλε μόνο με τείχος τα σπίτια τους και είχε μια είσοδο, είναι περίπου ένα τέταρτο του μιλίου περιμετρικά. Η τωρινή πόλη απλώνετε όμορφα και κλιμακωτά στις δυο πλευρές του κάστρου, πιθανώς στην θέση της αρχαίας πόλη[4], και έχει περίπου περίμετρο ένα μίλι. Τα σπίτια είναι χαμηλά και τα περισσότερα με μόνο έναν όροφο. Στο κάστρο βρίσκεται η κεντρική εκκλησία του Αγίου Νικολάου, διπλά στην οποία εντόπισα τρία ή τέσσερα αρχαιά ανάγλυφα και μια Ελληνική επιγραφή, ή δύο, χωρίς σπουδαιότητα. Υπάρχουν μερικά ακόμα ανάγλυφα στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη και σε ένα σπίτι δίπλα της. Υπάρχει και άλλη εκκλησία στην πόλη. Σε μία μικρή εκκλησία στην πλευρά της θάλασσας , που καλείται Άγιος Λουκάς, υπάρχει ελληνική επιγραφή οπού γίνεται μνεία και σε ένα αρχαίο όνομα. Μου είπαν ότι υπάρχουν τριάντα εκκλησίες σε όλο το νησί, όμως εγώ διασχίζοντας το συνάντησα μόνο δεκατρείς , επειδή στο νησί δεν υπάρχουν τούρκοι οι εκκλησίες τους έχουν καμπάνες. Πήγα στα βόρεια όπου είδα το φτωχό μοναστήρι της Παρθένου Μαρίας, που υπάγεται στην πόλη και έχει μόνο τρείς καλόγερους. Το νησί αποτελείται από επίπεδες πέτρες με αρκετές φλέβες από άσπρο μάρμαρο μέσα.

     Το ψηλό βουνό, στα Βόρεια, όπου υπάρχει η εκκλησία του Προφήτη Ηλία αποτελείτε κυρίως από γκρι μάρμαρο . Υπάρχει επίσης ένας γκρεμός από κόκκινο γρανίτη του μοιάζει λίγο με πορφύρα. Έχουν καλές πηγές , αλλα δεν έχουν βλάστηση. Το έδαφος είναι κολλημένο μόνο από χαμηλά φυτά. Δεν έχουν καθόλου δέντρα που να φύονται φυσικά πάρα μόνο μερικές συκιές που έχουν φυτέψει. Παράγουν μια μικρή ποσότητα από βαμβάκι και καλαμπόκι και τα υπόλοιπα προμηθεύονται από την Μ. Ασία. Η κυριότερη παραγωγή του νησιού είναι το εξαιρετικό δυνατό κόκκινο κρασί το οποίο εξάγουν στην Χίο. Το παλαιωμένο το πωλούν μισή πένα το κουάρτο, και το νέο στην μισή τιμή. 

     Το νότιο και μέσο τμήμα του νησιού αποτελείται από χαμηλούς λόφους και δυο μικρές πεδιάδες με δυο ακτές που φαίνεται να έχουν εύφορο έδαφος. Η πλαγιές των βουνών σε πολλά σημεία είναι φυτεμένες με αμπέλια. Χρησιμοποιούν βόδια για το όργωμα και γαϊδούρια για μεταφορές και ίππευση ενώ έχουν και μερικά πρόβατα και κατσίκες. Οι άνθρωποι, που είναι όλοι Έλληνες, υπολογίζονται περίπου σε χίλιους ενώ διακόσιοι από αυτούς πληρώνουν κεφαλικό φόρο. Ζουν όλοι στην πόλη ενώ διατηρούν καλύβες στην εξοχή όπου μένουν την εποχή που έχουν δουλεία. 

     Οι άνδρες είναι γενναίοι και δυνατοί και έχουν καταφέρει να απαλλαγούν από τον φόβο των Μαλτέζων. Εξορμώντας, έχουν σκοτώσει μερικούς από αυτούς σε επιθέσεις και έχουν συλλάβει αρκετούς ως αιχμαλώτους. Από τότε δεν τους ενοχλούν πιά. Φορούν κοντά σανδάλια[5] από ακατέργαστο πετσί που δένουν με κορδόνια γύρω από το πόδι και τον αστράγαλο. Οι γυναίκες φέρουν πέπλο ή πετσέτα, το όποιο φορούν στο κεφάλι τους και τυλίγουν γύρω από τον λαιμό τους. Μερικές φορές καλύπτουν με αυτό τα μάγουλα και τον στόμα τους. Όμως εκθέτουν το μπούστο τους με έναν απρεπή[6] τρόπο, που φαίνεται να οφείλεται μάλλον σε άγνοια της κοσμιότητας παρά σε ηθελημένη προκλητικότητα.

     Δεν υπάρχουν στο νησί ούτε γιατρός ή χειρουργός ούτε δικηγόρος. Κυβερνώνται, όπως και η Χίος, από τρείς δημογέροντες, αλλα όλοι είναι αγράμματοι[7]. Ο καδής της Χίου στέλνει εκπρόσωπό του για ν’ αποφασίσει για τις διαμάχες τους. Πληρώνουν ετησίως δυο πουγκιά φόρο στον Καπουδάν Πασά , στον οποίο ανήκουν όλα τα νησιά που δεν κυβερνώνται από Πασά ή Μουσελίμ, δηλαδή τα νησιά Κύπρος , Ρόδος , Κρήτη, Εύβοια, Χίος και Μυτιλήνη. Εκκλησιαστικά υπάγονται στον Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης όπως όλα τα νησιά που δεν έχουν επίσκοπο. O Πατριάρχης έχει τοποθετήσει έξαρχο εδώ, που είναι επίσης υπεύθυνος και για την Βολισσό και το Πυργί στην Χίο. Κύρια αρμοδιότητα του είναι να στέλνει ανθρώπους στον επίσκοπο της Χίου για να χειροτονηθούν. Πληρώνουν τρία τάλαρα τον χρόνο στον Πατριάρχη τα οποία δίνουν στον έξαρχο και έχουν σε όλο το νησί μόνο πέντε ιερείς. 

     Δεν έχουν καθόλου εμπόριο όμως εξάγουν το κρασί τους και εισάγουν καλαμπόκι και μερικά άλλα απαραίτητα που χρειάζονται. Επειδή η ακτή του είναι ανοικτή τραβούν τους μικρούς μυοδρόμωνες[8] και τις βάρκες τους έξω .

   Την ίδια μέρα που έφτασα πήγα να δω το Μοναστήρι στην άλλη πλευρά του νησιού. Επιστρέφοντας , κάποιοι ντόπιοι που έτρωγαν ψάρια και ψωμί με κάλεσαν να κάτσω μαζί τους και έμοιαζαν ευχαριστημένοι που το δέχτηκα. Ξάπλωσα στο σκάφος μου αλλα έβρεξε και ο αέρας αγρίεψε. Την επόμενη μέρα μετακόμισα με όλα μου τα πράγματα στο εκκλησάκι του Αγίου Λουκά κοντά στο λιμάνι. 

      Την παραμονή της εορτής του Αγίου Λουκά ετοίμαζαν Θεία Λατρεία στον ναό. Γυναίκες ή παιδία έφεραν μικρά κεριά από κερί μέλισσας και πιάτα ή καλαθάκια με βρασμένο στάρι στο οποίο είχαν προσθέσει σταφίδες και σπόρους από ρόδι. Άλλες έφεραν γλύκα ψωμιά[9]. Όταν η Θεία Λειτουργία τελείωσε το βρασμένο στάρι μοιράστηκε στους ανθρώπους που ήταν στην εκκλησία και γύρω από αυτή. Στην γιορτή έφεραν ξερά σύκα και μπράντι[10] που επίσης μοίρασαν με τον ίδιο τρόπο. Έμοιαζαν να είναι απομεινάρια από την αρχαία παράδοση της κοινοκτημοσύνης και έτρωγαν το ψωμί τους μαζί με μια απλότητα από καρδιάς.

Α. Μ. Κ.

---------

[1] Μέλανα άκρα στην αρχαιότητα , κάβο Μελανιός σήμερα. 

[2] Μεσαιωνικό όνομα της Εύβοιας. 

[3] Το εκκλησάκι είναι του Αγίου Νικολάου , και το νησάκι ονομάζεται Αϊ Νικολάκη πιθανόν στον Ποκόκ να έδειξαν και την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου που βρίσκεται αντίκρυ στο νησάκι και έτσι να μπερδεύτηκε. 

[4] Κάτι τέτοιο μάλλον δεν ισχύ αφού η αρχαιολογική σκαπάνη ανακάλυψε την αρχαία πόλη στην περιοχή του Αρχοντικού. 

[5] Πρόκειται για τα τσαρούχια , όπως τα έλεγαν και τα οποία οι κτηνοτρόφοι χρησιμοποιούσαν μέχρι και την δεκαετία του 1970. 

[6] Ο χαρακτηρισμός του είναι πολύ πιο υπερβολικός ,όμως δικαιολογείτε από την ιδιότητα του ως ιερέας. 

[7] Η αρχική λέξη του κειμένου είναι χειρώνακτες που όμως χρησιμοποιείτε για να δείξει ότι ήταν αγράμματοι. 

[8] Εμπορικά μικρά πλοία με πανιά. 

[9] Πρόκειται για Άρτους όπου στα Ψαρά είναι πάντοτε γλυκοί. 

[10] Πιθανόν να ήταν απλά παλαιωμένο ψαριανό κρασί το οποίο μοιάζει αρκετά με μπράντι                                

Επιστολή της Φιλικής Εταιρείας προς του Ψαριανούς, Σπετσιώτες και Υδραίους

       Για την Φιλική Εταιρεία δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Αυτή η μυστική, στα πρότυπα του τεκτονισμού, οργάνωση ήταν ο κύριος διοργανωτής του μεγάλου ξεσηκωμού. Ένα από τα πρώτα της μέλη λίγο μετά την ίδρυσή της το 1814 από τους Σκουφά, Τσακάλωφ και Ξάνθο ήταν ο Ψαριανός Ιωάννης Βαρβάκης, ο οποίος θα γίνει ο κύριος χρηματοδότης της ενώ εικάζεται ότι ένας από τους λόγους που μετακόμισε οριστικά από το Αστραχάν στο Ταγκαρόγκ είναι το να βρίσκετε κοντά στην έδρα της Εταιρίας, την Οδησσό. 

       Στις 13 Μαΐου 1818 γίνεται μέλος της, μυούμενος από τον Ηλία Χρυσοσπάθη, ο Νικολής Αποστόλης μετέπειτα ναύαρχος του Ψαριανού στόλου. Θα ακολουθήσει την ίδια χρονιά ο Δημήτρης Μαμούνης, μυούμενος από τον Δημήτρη Θέμελη. Οι δυο τους από τότε και μέχρι την έναρξη της Επανάστασης θα μυήσουν στην Εταιρεία δεκάδες άλλοι Ψαριανοί.
       Με την ανάληψη της αρχηγίας της Εταιρείας από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη το 1820 ορίζονται έφοροι της Εταιρείας σε ολόκληρο τον ελληνισμό για την επικοινωνία με την Αόρατο Αρχή και την προετοιμασία του ξεσηκωμού.
       Σήμερα λοιπόν θα σας παρουσιάσω την επιστολή της Εταιρείας όπου ορίζονται οι Έφοροι για τα τρία ναυτικά νησιά. Στα Ψαρά ορίστηκαν οι Νικολής Αποστόλης και Δημήτρης Μαμούνης. Παράλληλα με ένα φλογερό κείμενο η Εταιρεία καλεί Υδραίους, Σπετσιώτες και Ψαριανούς να βρίσκονται σε επαγρύπνηση ώστε την κατάλληλη στιγμή να δράσουν.

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Τα Ψαρά και οι Ψαριανοί το 1830 με τα μάτια του Κ. Bazili

Ψαριανό Μπρίκι

      Ερευνώντας την σχέση του Ιω. Καποδίστρια με του Ψαριανούς, όπου σας την παρουσίασα σε προηγούμενο άρθρο μου  (Δείτε εδω). Έπεσα πάνω σε ένα βιβλίο με τίτλο «Ένας Ρώσος στην Ελλάδα του Καποδίστρια - Το Αρχιπέλαγος και η Ελλάδα στα 1830-1831» του συγγραφέα Konstantin Bazili. Μέσα στις σελίδες του είδα ότι είχε ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τα Ψαρά και τους Ψαριανούς. Δυστυχώς το βιβλίο αυτό έχει εξαντληθεί. Μπόρεσα όμως να βρω αντίτυπο του σκαναρισμένο και από αυτό να σας παραθέσω τα σχετικά αποσπάσματα.

Konstantin M. Bazili

      Ας δούμε όμως πρώτα ποιος ήταν ο Konstantin M. Bazili. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1809 και ήταν ελληνικής καταγωγής. Σε νηπιακή ηλικία βρέθηκε στην Οδησσό όπου μεγάλωσε και σπούδασε. Το 1830 βρέθηκε στην Ελλάδα ως γραμματέας του ναυάρχου Ρίκορντ και κατέγραψε τις εμπειρίες του τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Πόλη και την Μ. Ασία. Ακολούθησε καριέρα διπλωμάτη και το 1843 έγινε Πρέσβης της Ρωσίας στην Συρία - Παλαιστίνη θέση στην οποία έμεινε για μια δεκαετία. Τα βιβλία που συνέγραψε για την περιοχή είναι από τις σημαντικότερες ιστορικές μελέτες για αυτές τις χώρες τον 19ο αιώνα. Πέθανε το 1884.

    Στο βιβλίο του «Ένας Ρώσος στην Ελλάδα του Καποδίστρια - Το Αρχιπέλαγος και η Ελλάδα στα 1830-1831» έχει δυο αναφορές στα Ψαρά και τους Ψαριανούς. Η πρώτη είναι στο πρώτο κεφάλαιο όπου περιγράφει το ταξίδι του από την Μαύρη Θάλασσα ,μέσω Κωνσταντινούπολης, στην Ελλάδα με ένα Ψαριανό μπρίκι. Εκεί περνάει από τα καταστραμμένα Ψαρά περιγράφοντάς τα, έχοντας ως ξεναγούς τους ψαριανούς ναύτες του πλοίου. Ας δούμε το απόσπασμα.

    «Από τις ακτές της Χίου ξεκόλλησε κάποτε μια γιγαντιαία πέτρα κ αυτός ο γυμνός βράχος αξιώθηκε της αθάνατης δόξας τον καιρό της Ελληνικής Επανάστασης: είναι τα Ψαρά, η πατρίδα του Κανάρη. Το ψαριανό μπρίκι αναγνώρισε την ακρογιαλιά, στην οποία έφερνε παλιά τα λάφυρα μακρινού εμπορίου. Τα πάνω πανιά κατέβηκαν και το μπρίκι γλίστρησε αργά, σχεδόν ακουμπώντας τις ακτές της πατρίδας του. Τα διαπεραστικά βλέμματα των ναυτικών αναγνώριζαν μέσα στο σωρό από καμένα κτίρια τα πατρικά τους σπίτια. Πολλοί δάκρυσαν καθώς θυμήθηκαν όσα φοβερά συνέβησαν κατά την καταστροφή της πόλης τους. Ανάμεσα στα ερείπια μου έδειξαν κάτι άσπρο, ήταν τα κόκκαλα των τελευταίων υπερασπιστών του νησιού, που αντιστεκόμενοι μέσα στην απελπισία τους προστάτευσαν τη φυγή των οικογενειών τους. Τα οστά των ηρώων που έμειναν άταφα θα κάνουν τους Θαλασσοπόρους του Αρχιπελάγους να ανατριχιάζουν πολύ καιρό ακόμα. Όταν οι Έλληνες, αφού κατέστρεψαν κι έδιωξαν τους στόλους του σουλτάνου, κυριάρχησαν στο Αρχιπέλαγος, δεν έθαψαν τα οστά των συναγωνιστών τους, για να ερεθίζουν στους ναύτες το αίσθημα της εκδίκησης με αυτό το φοβερό μνημείο του οθωμανικού μίσους. Αυτό το νησί παρέμεινε στην κυριαρχία της Τουρκίας και οι Ψαριανοί περιπλανιούνται εξόριστοι στην ανεξάρτητη Ελλάδα.

     Λένε ότι προτού καεί ο στόλος του, ο σουλτάνος ούτε που είχε ακούσει ποτέ τα ασήμαντα Ψαρά και όταν τον χτύπησε το βροντερό μαντάτο, ρώτησε το βεζίρη του: «Τι πράγμα είναι αυτό». Και π βεζίρης μην μπορώντας να δώσει μια προφορική εξήγηση, του έδειξε ένα σημείο που μόλις φαινόνταν στο χάρτη του Αρχιπελάγους. Τότε ο καπουδάν πασάς έλαβε εντολή να ξεριζώσει τον απείθαρχο βράχο και να τον φέρει ρυμουλκώντας τον στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό το περιστατικό θυμίζει την εντολή που δόθηκε στον Άθω να χωρίσει στα δυο ανοίγοντας δρόμο για το νικηφόρο περσικό στρατό. Το βουνό όμως συνεχίζει να υψώνεται αγέρωχο στον ορίζοντα μας ενώ τα Ψαρά φαίνονται πράγματι ξεριζωμένα από την βάση τους.

Ερειπωμένα Ψαρά , R.Copeland 1834

    Στο φανέρωμα του νησιού ο πλοίαρχος, για να κάνει να χαρεί το θλιμμένο πλήρωμα, διέταξε να σηκώσουν την εθνική σημαία τιμώντας την μ’ ένα κανονιοβολισμό. Η ανεξαρτησία της Ελλάδος αναγνωρίστηκε από την Υψηλή Πύλη με την ειρήνη της Ανδριανούπολης, αλλα στα πλοία της δεν επιτρέπεται να σηκώνουν την σημαία τους μπροστά στην οθωμανική πρωτεύουσα και αναγκαστικά αντί της δικής τους σηκώνουν τη σημαία μιας από τις Συμμαχικές Δυνάμεις. Αυτό θεωρήθηκε αναγκαίο στα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της Ελλάδος, όταν ο φανατισμός του τουρκικού όχλου ήταν ακόμα πάρα πολύ ξαναμμένος και η θέα της εχθρικής σημαίας μπορούσε να δώσει αφορμή για αναταραχές, που τόσο συχνά συμβαίνουν στα οθωμανικά λιμάνια. Ήμασταν ήδη στα ελληνικά νερά και η σημαία με το λευκό σταυρό στο κυανό φόντο, χαιρετώντας το ερημωμένο νησί, παρηγορούσε τους Ψαριανούς με την ελπίδα να ευημερήσει η καινούργια πατρίδα, γιατί ο σταυρός είναι ελπιδοφόρο σημείο.

     Οι συγκινητικές αναμνήσεις για τη σφαγή του 1824 άναψαν τις συζητήσεις των ναυτών. Ένας από αυτούς, καυχώμενος για την συγγένεια του με τον Κανάρη, έλεγε πως εκείνος ικέτευε τους συμπατριώτες του του με δάκρυα στα μάτια να μην εμπιστευτούν την άμυνα του νησιού τους στους Αλβανούς μισθοφόρους αλλα να αντισταθούν στον εχθρό στην θάλασσα, πως ταπεινώθηκε από τους άρχοντες και μετρά την καταστροφή της πατρίδος εκδικήθηκε όχι αυτούς αλλα τους εχθρούς με το ολοκαύτωμα του στόλου τους. Δεν μοιάζει η αφήγηση του γέρου Ψαριανού με το περιστατικό που είχε ήρωα τον Θεμιστοκλή λίγο πριν από την ναυμαχία στα νερά της Σαλαμίνας;

     Οι Ψαριανοί είναι περήφανοι όχι μόνο για τον Κανάρη αλλα και για τις γυναίκες του νησιού τους – για την ομορφιά τους, τις αρετές τους ως συζύγων και μητέρων και το θάρρος τους. Μια Ψαριανή στη διάρκεια της σφαγής σώθηκε και πέρασε ανάμεσα από τα εχθρικά πλοία κολυμπώντας τρία μίλια ώσπου να φτάσει στα καράβια των δικών της. Μου έδειξαν επίσης το βράχο από τον οποίο οι τρακόσιες γυναίκες με τα βυζανιάρικα μωρά τους ελίχτηκαν στα κύματα του Αιγαίου.»

       Η αναφορά αυτή μαζί με την ζωγραφική απεικόνιση των κατεστραμμένων Ψαρών το 1834 από τον Άγγλο Richard Copeland (Δέιτε εδώ) είναι ίσως οι μοναδικές περιγραφές των κατεστραμμένων Ψαρών πριν αρχίσουν οι Ψαριανοί να επιστρέφουν κοντά στα 1840. 

     Το δεύτερο απόσπασμα είναι από το δέκατο κεφάλαιο του βιβλίου και περιγράφει τους πρόσφυγες Ψαριανούς στη Αίγινα και την συνάντησή του με την Δεσποινιώ Κανάρη.

 

Ψαριανοί πρόσφυγες στην Αίγινα , έργο Καρλ Κράτσαϊζεν

 «Στο βάθος του λιμανιού της Αίγινας ξεχωρίζουν κάπου κάπου τα ερείπια των αρχαίων τειχών, που μαρτυρούν για κείνα τα χρόνια, όταν η Αίγινα διεκδικούσε να πάρει από την Αθήνα τα πρωτεία στην θάλασσα. Τώρα μόνο εμπορικές βάρκες των νησιωτών πήραν τη θέση των αρχαίων στόλων, αλλα μια νέα φυλή, που εγκαταστάθηκε σ αυτό το νησί, μπορεί και να το δοξάσει ξανά με την ναυτιλία και την εμπορική δραστηριότητα της, όπως δοξάστηκε η ίδια με τους πολεμικούς άθλους στον εθνικό αγώνα. Αναφέρομαι στους Ψαριανούς που εγκαταστάθηκαν στην Αίγινα. Αφού έχασαν την πατρική τους γη, βρήκαν εδώ την καινούργια πατρίδα, έχουν τα σπουδαστήρια τους, τους δημογέροντες τους και με ζήλο διατηρούν τις λαϊκές τους παραδόσεις, τον προηγούμενο τρόπο καθημερινής ζωής και οι γυναίκες την γραφική ενδυμασία τους. Αυτή η ενδυμασία διαφέρει απ’ όλες τις άλλες ελληνικές ενδυμασίες. Το κεφάλι της η Ψαριανή το σκεπάζει με λευκή τόκα, κάτω από την οποία πέφτουν στις πλάτες και το στήθος τα ίσια μαλλιά, ενώ οι άκρες του διαφανούς υφάσματος κρέμονται, προσδίδοντας της εικόνα αρχαίας ιέρειας. Το στήθος ως την μέση σκεπάζεται με μεταξωτό πουκάμισο και περισφίγγετέ με το δίχτυ γελεκιού, κάτω από το οποίο φοριέται ζωνάρι. Το φόρεμα είναι σκούρου χρώματος, αρκετά φαρδή, κοντό ως τα γόνατα και περιβάλλεται από μπορντούρες πολύχρωμου μεταξιού ενώ από κάτω ένα μακρύ μεταξωτό πουκάμισο μισοσκεπάζει τα πόδια

       Συνήθισα να εκτιμώ την αφοσίωση των Ψαριανών και των γυναικών τους σε όλα τα δικά τους, τα πατροπαράδοτα. Οι άνθρωποι αυτοί, που τους απαθανάτισε το όνομα ενός ασήμαντου βράχου του Αρχιπελάγους, είναι περήφανοι για τις παραδόσεις τους και ποτέ δεν θ’ αρνηθούν την ενδυμασία του. Έστω και έχοντας χάσει το νησί τους, οι Ψαριανοί πάνω από όλα εκτιμούν την διατήρηση των πατρικών τους εθίμων. Διασκορπισμένοι μέσα σε διάφορες ελληνικές φυλές, αυτό που πιο πολύ απ’ όλα φοβούνται είναι μήπως χαθούν ανάμεσά τους.

Δεσποινιώ Κανάρη με Ψαριανή φορεσιά
σε μεγάλη ηλικία, εργο Ν. Κεσσανλή

       Για να εκτιμήσετε την ομορφιά της ενδυμασίας της Ψαριανής θα έπρεπε να δείτε τη γυναικά του ήρωα Κανάρη, η οποία εκφράζει τον τύπο της ιωνικής χάρης. Μας υποδέχτηκε καθισμένη ανάμεσα στους συγγενείς και τα παιδία της. Προικισμένη από την φύση της με εξυπνάδα και χαριτωμένη συμπεριφορά, απαντούσε με άνεση στα συγχαρητήρια για τον άντρα της, που εκείνη την ώρα απουσίαζε στην υπηρεσία του. Χαιρόταν που τώρα πια ο σύζυγος της δεν θα είναι αναγκασμένος να πλησιάσει με την φλεγόμενη θρυαλλίδα του το πλοίο με τα εκατό κανόνια ούτε θα περνάει η ίδια τις νύχτες χύνοντας δάκρυα μπροστά στην εικόνα της Παναγιάς. Αλλά τι φλογερός πατριωτισμός έπνεε στα λόγια αυτής της Ψαριανής, τι δυνατή ψυχή έλαμπε στις σεμνές της διηγήσεις, με τι πάθος μιλούσε για την πατρίδα αλλά και την καταστροφή της! Είναι άξια να έχει σύζυγο τον Κανάρη. Η φλόγα του πατριωτισμού πάντοτε είναι γοητευτική, αλλά η λάμψη της φαίνεται ακόμα πιο καθαρή όταν καίγεται στην καρδιά της γυναίκας, σαν στον βωμό τον αφιερωμένο στην ομορφιά και την αρετή.

Μιλτιάδης Κανάρης

      Ο μεγαλύτερος γιός του Κανάρη σπούδαζε στο Παρίσι. Δεν μπορεί να μη λυπηθεί κανείς, ότι ίσως επιστρέψει στον πατέρα του με το κεφάλι γεμάτο από κάθε ανοησία ενώ αν εκπαιδεύονταν κοντά σε τέτοιον γονέα θα είχε μπροστά στα μάτια του το άριστο παράδειγμα της απλότητας και του ηρωισμού του και θα γινόταν ενάρετος πολίτης. Ο δεύτερος γιός, ένα όμορφο εφτάχρονο παιδί, φέρει το κλασικό όνομα του Μιλτιάδη και ο τρίτος του Λυκούργου. Στην διάρκεια της Επανάστασης στη Ελλάδα οι άνθρωποι προσπαθούσαν να πλησιάσουν περισσότερο τους μεγάλους προγόνους τους δίνοντας τα ηρωικά τους ονόματα στα παιδιά τους.»

     Κάνει μεγάλη εντύπωση πόσο γοήτευσαν οι Ψαριανοί τον Κ. Bazili με τα έθιμα τους και την υπέροχη γυναικεία ενδυμασία τους.(περισσότερα για την φορεσιά δείτε εδώ) Ο Κ. Bazili άθελά του έγινε, για ακόμα μια φορά, μια αρίστη πηγή γνώσης για τα Ψαρά και τους πρόσφυγες Ψαριανούς το 1830.

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Απελευθέρωση των Ψαρών, η Διακήρυξη του Ναυάρχου Π. Κουντουριώτη

     

      Την 21η  Οκτωβρίου 1912 το αντιτορπιλικό Ιέραξ με κυβερνήτη τον Αντώνιο Βρατσάνο απελευθερώνει τα Ψαρά ύστερα από 88 χρόνια τουρκικής κατοχής. (Το χρονικό της απελευθέρωσης μπορείτε να διαβάσετε σε προηγούμενη ανάρτηση μου κάνοντας κλικ εδώ. )

           Ο Αν. Βρατσάνος αποβιβάζετε από το πλοίο και οι Τουρκική φρουρά των Ψαρών του παραδίδει το νησί. Στην δοξολογία που θα γίνει στον Άγιο Νικόλαο ο κυβερνήτης διαβάζει στους κατοίκους των Ψαρών την Διακήρυξη του Ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη.          Το έγγραφό αυτό θα σας παρουσιάσω σήμερα. Το τεκμήριο προέρχεται από την ψηφιοποιημένη συλλογή του Ιστορικού Αρχείου Πολεμικού Ναυτικού.

        Εκδόθηκε την 21/10/1912 στο Θωρηκτό Αβέρωφ που βρισκόταν στον Μούδρο της Λήμνου. Ο Κουντουριώτης ανακοινώνει επίσημα στους Ψαριανούς ότι τα Ψαρά περνούν στην κατοχή της Ελλάδας. Καταργείτε κάθε οθωμανική εξουσία επ’ αυτών. Ενώ οι υποθέσεις τοπικής φύσεως θα διεξάγονται όπως πριν από την Δημογεροντία μέχρι νεοτέρας. 

       Η διακήρυξη- διαταγή καταλήγει σε έναν συγκινητικό επίλογο όπου ο Ναύαρχος Κουντουριώτης αναφέρεται στον σεβασμό και την αγάπη του Πολεμικού Ναυτικού προς την ηρωοτόκο νήσο των Ψαρών. 

A.M.Καραγιώργης

Ο Κανάρης στην Κύπρο

     Η επίσκεψη του Κανάρη στην Κύπρο είναι μια ιστορική λεπτομέρεια σχεδόν άγνωστη στους περισσότερους . Στα Ψαρά έγινε ευρύτερα γνωστή τον Οκτώβριο του 2013 όταν αντιπροσωπία από την Λάπηθο της Κύπρου ήρθε για να προσκυνήσει την γενέτειρα του Κ. Κανάρη. Λεπτομέρειες για την επίσκεψη μπορείτε να διαβάσετε εδώ (στην εφημερίδα του Δήμου Λαπήθου)

     

Πίνακας του Γ. Μαυρογένη "Ο Κανάρης στην Κύπρο" 1971, Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου

    Υπάρχει μια διάσταση απόψεων για την ακριβή ημερομηνία της επίστεψης. Η επικρατέστερη άποψη που καταγράφει και ο Ιωάννης Φιλήμων είναι  ότι ο πυρπολητής είχε πάει  στην Κύπρο στις 19.6.1821, και αφού διαπίστωσε ότι «δεν είχε επιστή ακόμη ο δι' εξέγερσιν της Κύπρου καιρός, απήλθε λαβών τρόφιμα δια τους εν Ελλάδι αγωνιστάς.» Παρόμοια γράφει και ο Γ. Κηπιάδης. « Αλλά και οπότε ακόμη ο ατρόμητος στολοκαύτης Κανάρης, από τα παράλια της Αιγύπτου περί την 19ην Ιουνίου 1821κατέπλευσε μετά του στόλου του και επί την ημετέραν Πατρίδα ελλιμενισθείς εν λιμενίσκω τινί, παρά Αγιον Σέργιον, είτα δε και εις τον παρά την Λάπηθον λιμενίσκον Ασπρόβρυσιν και εις αμφότερα τα μέρη δεν έλειψαν οι Κύπριοι να τω προσφέρωσιν ασμένως και χρήματα και ολόκληρα φορτία τριών φορτηγίδων νηών, πρόβατα και βόας και σίτον και κριθήν και διάφορα άλλα τρόφιμα. Εις τρόπον ώστε η πτωχή και δούλη Κύπρος ικανά προς την μητέρα Ελλάδα υπέρ ελευθερίας συνεισέφερε κατά την εποχήν εκείνην. Συν τούτοις και πολλά τέκνα της προθύμως και ενθουσιωδώς έδραμαν και ηγωνίσαντο κατά τον ιερόν και άγιον αγώνα. Και χείμαρρος μαρτυρικού αίματος ακόμη εχύθη και κατέβρεξε το έδαφος της.»

Με το κόκκινο βέλος σημειώνεται
η Λάπηθος και ο Καραβάς

      Η άποψη ότι ο  ήρωας  προσέγγισε την Κύπρο το 1827, όταν συμμετείχε στην επιχείρηση πυρπόλησης του αιγυπτιακού στόλου στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας είναι ίσως η λιγότερη πιθανή μιας και συνέβη κατά το τέλος σχεδόν της επανάστασης.

       Ο Κανάρης λοιπόν προσεγγίζει αρχικά τον Άγιο Σέργιο στα νότια και λίγό αργότερα την Λάπηθο όπου αποβιβάζετε και συναντά του εκεί τοπικούς άρχοντες. Ζητά την συνδρομή τους και συζητά το ενδεχόμενο ξεσηκωμού τους. Εκείνη μετά χαράς προμηθεύουν το στολίσκο με εφόδια ενώ αναβάλλουν τον ξεσηκωμό για αργότερα ώστε να έχουν και την σύμφωνη γνώμη του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού. Παράλληλα μια μικρή ομάδα κυπρίων αναχωρεί μαζί με τον Κανάρη για την κυρίως Ελλάδα ώστε να πολεμήσουν.

      Κατά την παράδοση των μεγάλων οικογενειών της Λαπήθου και του Καραβά, που μετείχαν στον ξεσηκωμό της Κύπρου, ο Κανάρης έμεινε μερικές νύκτες στην οικία του προκρίτου Πασπάλλα στην Αγία Παρασκευή Λαπήθου. Η εξαιρετική αυτή οικία με οικόσημα σωζόταν μέχρι την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974. Κατά την παράδοση του Καραβά, ο Κανάρης πήγε και στον Καραβά κρυπτόμενος και βοηθούμενος από τις μεγάλες οικογένειες του χωριού. Στους χωρικούς παρέδωσε όπλα και πήρε από αυτούς τρόφιμα και χρήματα μέσα σε νεκροκρέβατα, σε εικονικές κηδείες ώστε να μην κινήσουν υποψίες.

Λάπηθος 1974 , λίγο πρίν την εισβολή 

      Παρόλα αυτά λίγες μέρες μετά οι τούρκοι μαθαίνουν  τη βοήθεια των Λαπηθιωτών στον Κανάρη, συλλαμβάνουν τον Προύχοντα Χατζηλία μαζί με άλλους Λαπηθιώτες, και τους καρατομούν στις σφαγές της 9ης Ιουλίου του 1821 στη Λευκωσία.

Αυτό το γεγονός δεν πτόησε τους ηρωικούς Λαπηθιώτες και όπως μας πληροφορεί ο πρόξενος της Γαλλίας στην Κύπρο Mechain τόσο το 1822 όσο και το 1823 ψαριανά καράβια επισκέπτονται την Κύπρο για να παραλάβουν βοήθεια προς τον αγώνα.

     Οι Λαπηθιώτες όπως φάνηκε και από την πρόσφατη τους επίσκεψη τους στα Ψαρά κρατούν την ανάμνηση του Κανάρη και τον τιμούν ακόμα και τώρα που βρίσκονται ξεριζωμένοι από την πατρίδα τους. (Η Λάπηθος βρίσκετε στα κατεχόμενα από την Τουρκία κυπριακά εδάφη.) Θα έπρεπε και εμείς να μην ξεχνάμε ποτέ την συνεισφορά των Λαπηθιωτών και των υπολοίπων Κυπρίων στον αγώνα.

     Παρακάτω μπορείτε να δείτε μια ταινία μικρού μήκους με αφορμή το ιστορικό γεγονός της επίσκεψης του Κανάρη στην Κύπρο.

Α.Μ.Καραγιώργης

Τα Ψαριανά πολεμικά πλοία του Π. Μαστραντώνη

      

      Η απεικόνιση των πλοίων του αγώνα αλλά και των ναυμαχιών που έλαβαν χώρα στην επανάσταση του 1821 ήταν τον περασμένο αιώνα αγαπημένο θέμα για του Έλληνες ζωγράφους και χαράκτες. Στις μέρες μας όμως σπάνια αποτελούν ζωγραφικό μοτίβο. Ευτυχώς υπάρχει ένας ζωγράφος ο Παναγιώτης Μαστραντώνης που με την πένα του συνεχίζει να σχεδιάζει υπέροχα ελληνικά σκαριά των προηγούμενων αιώνων. Ανάμεσά τους και κάποια Ψαριανά όπου θα σας παρουσιάσω και εγώ σήμερα. Πριν από αυτό όμως ας δούμε μερικά βιογραφικά στοιχεία του καλλιτέχνη.

         Ο ζωγράφος - σχεδιαστής Παναγιώτης Μαστραντώνης με καταγωγή από την Ύδρα και την Ίο γεννήθηκε στον Πειραιά το 1940. Από το 1958 έως το 1960 παρακολούθησε μαθήματα ζωγραφικής, στο Ελεύθερο Σπουδαστήριο Καλών Τεχνών του Γιώργου και της Ελένης Βακαλό. Σπούδασε Αρχιτεκτονικό Σχέδιο, στο Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο (Σχολές Δοξιάδη)από το 1960 έως και το 1963. Από το 1965 έως το 1967, παρακολούθησε μαθήματα Αρχιτεκτονικής Μακέτας στη Γερμανία, στο εργαστήρι Αρχιτεκτονικού Προπλάσματος, ΑLOΊS DIETRICH, Μόναχο. Έκτοτε, εργάστηκε επαγγελματικά την Αρχιτεκτονική Μακέτα έως το 1995

        Από το 1995 ασχολείται αποκλειστικά με τον σχεδιασμό πλοίων, κυρίως ελληνικών ιστιοφόρων του 18ου - 19ου αιώνα, με μια μικτή τεχνοτροπία, ελεύθερου και γραμμικού σχεδίου, με σινική μελάνι και πενάκι , μεταφέροντας με εκπληκτική λεπτομέρεια τη μαγική πραγματικότητα των ιστιοφόρων πλοίων που χάθηκαν μέσα στον χρόνο.

Τα Ψαριανά έργα του

Ναβέτα «ΛΕΩΝΙΔΑΣ»  του Ναυάρχου των Ψαρών Νικολάου Αποστόλη .

Χωρητικότητας 460 τόνων με 14 πυροβόλα.

Μήκος τρόπιδος 30 πήχεις. 

Ναυπηγήθηκε τον Αύγουστο του 1820 εκ ξύλου πεύκου. 

Δαπάνη για την κατασκευή του πλοίου, 16.400 Ισπανικά Δίστηλα 

Η Περίφημη Ψαριανή Γαλιότα (Μύστικο)

         «Το κωπήλατο αυτό σκάφος είναι από τις Γαλιότες που χρησιμοποιούσαν οι Ψαριανοί στις κουρσάρικες επιχειρήσεις τους. Παρόμοια πλοία είχαν και οι Αλγερινοί πειρατές. Το πρωτότυπο εζωγράφισε ο Άγγλος υποπλοίαρχος E.Churchill και εχάραξε ύστερα ο DUNKAN, που το επιγράφει “Ελληνικό πειρατικό” και επίσης η αρχική χαλκογραφία σημειώνει ότι τη γαλιότα αυτή την κυβερνούσε ο Κανάρης.»

Δ. Γ. ΦΩΚΑΣ Υποναύαρχος ε.α. Λεύκωμα ΚΟΓΕΒΙΝΑ – Εκδόσεις Κογεβίνας Αθήνα 1938

           «Κατά την επανάστασίν των οι Ψαριανοί είχον σακολεύας 36, εξ αυτών οπλίσαντες είκοσι πέντε κατέστησαν αυτάς καταδρομικάς. Εναυπήγησαν και έτερα πλοία, των οποίων η κατασκευή ήτο καταλληλοτέρα δια καταδρομικά πλοία. Το μικρότερον κατά το μήκος είχε πήχεις είκοσι πέντε ναυπηγικάς και κώπας κατά μέρος δεκαέξ τάς ονόμαζαν δε γαλιώττες.» 

           «…ώπλισαν καταδρομικά και κατά πρώτον ώπλισαν τα μύστικα αυτών και τας λέμβους των πλοίων και έτσι έχουμε τα Καταδρομικά Μύστικα Ψαριανά … κατεδίωκαν για να συλλάβουν σακολεύας Οθωμανικάς, βρίκια και ότι τους τύχαινε…» 

Υπόμνημα της Νήσου Ψαρών υπό Κωνσταντίνου Νικόδημου – Υποναυάρχου 

Το μπρίκι «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» του Αντιναύαρχου Ψαρών Γεωργίου Σκανδάλη. 

Τρόπιδων 27 ½ πήχεων.

Ναυπηγήθηκε τον Ιανουάριον 1818 εκ ξύλου πεύκου. 

Δαπάνη 13.000 Ισπανικά Δίστηλα.

         Βασική πηγή έμπνευσης και στοιχείων υπήρξε το χειρόγραφο ημερολόγιο του πλοίου. Εις το εξώφυλλο του οποίου υπήρχε λείψανο ιχνογραφήματος παριστώντος τον «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗ» (1824), εξ΄αυτού του ιχνογραφήματος, έχει αναπτυχθεί και το σχέδιο του πίνακα. 

Το μπρίκι «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» του Νικολή Χατζή Αλεξανδρή

Χωρητικότητας 300 τόνων με 12 κανόνια και καπετάνιο τον Ιωάννη Νικολή Χατζή Αλεξανδρή. 

Ναυπηγήθηκε τον Ιούνιο του 1818 στη Σύρο εκ ξύλου πεύκου. 

Μήκος τρόπιδος 27 πήχεις.

Κόστισε 12.200 Ισπανικά δίστηλα (73.200 γρόσια) 

    Η εφημερίδα «Αθηνά» αρ. 501/19 Ιανουαρίου 1838 σε εποχή που το μπρίκι ήταν πια αρκετά παλαιό, το χαρακτηρίζει «έν από τα ωραιότερα εμπορικά Ελληνικά Πλοία.» 

     Βγήκε σώο από τον Αγώνα και συνέχισε τις εμπορικές του δραστηριότητες φτάνοντας εώς την Αμερική έως ότου στις 19 Ιανουαρίου του 1838, σε « Απευκταίον συμβάν…» όπως αναφέρεται στην τοπική εφημερίδα «Ερμής»: «Άδοξα κάηκε στον λιμένα της Ερμούπολής της Σύρου από όπου είχε ξεκινήσει το 1818 την ένδοξη πορεία του.» 

    Προς τιμήν του υπέροχου αυτού πλοίου, με το τόσο τραγικά άδοξο αυτό τέλος, πραγματοποιήθηκε αυτός ο πίνακας. 

Πυρπολικό

Τομή και κάτοψη από το βιβλίο Κ. Νικόδημου Υπόμνημα περί κατασκευής των πυρπολικών 

Περισσότερα στοιχεία για τα πλοία τα σχέδια τους μπορείτε να βρείτε στην προσωπική σελίδα του καλλιτέχνη. 

http://www.mastrantonis-istiofora.gr