Βραχονησίδες Καλόγηροι. Μόνοι, όπως το όνομά τους...

     Σήμερα δεν θα αναρτήσω δικό μου άρθρο αλλά θα κάνω μια αναδημοσίευση από αυτή την ιστοσελίδα. Είναι ένα άρθρο για τις βραχονησίδες των Καλόγερων που βρίσκονται στην καρδιά του Αιγαίου και διοικητικά ανήκουν στον Δήμο Ψαρών. Είναι ότι καλύτερο βρήκα για τους Καλόγερους και σας το δίνω χωρίς να αλλάξω το παραμικρό.

                 

Βραχονησίδες Καλόγηροι. Μόνοι, όπως το όνομά τους...

Στίγμα 38 μοίρες 09 πρώτα Βόρειο, 25 μοίρες 17 πρώτα Ανατολικό.

     Ψαροντουφεκάδικος συνήθως προορισμός, για παράνομους, οι βράχοι Καλόγεροι, εκεί στη μέση του Αιγαίου. Τους αγνάντευα κάθε φορά που άφηνα πίσω μου τον Καφηρέα έχοντας την πλώρη στο Γρέγο. Άλλοτε πιο κοντά, όταν προορισμός ήταν η Χίος, άλλοτε μακρύτερα, όταν προορισμός ήταν τα Ψαρρά. Πάντοτε όμως έστρεφα το βλέμμα, προσπαθώντας να τους διακρίνω στον ορίζοντα. Τον ένα διέκρινα, συνήθως, το «μεγάλο». Ο άλλος, ο μικρός, βραχάκι σωστό, ζούσε ανέκαθεν στη σκιά του "μεγάλου"...

   Αυτή τη φορά, όμως, οι Καλόγεροι δεν έμειναν στους απωθημένους προορισμούς μου. Σαλπάροντας απ’ το Λιθί με τον Κωνσταντάτο, όπου περάσαμε την τελευταία μας νύχτα στη Χίο, με πορεία για τη Μαντηλού, πέσαμε σχεδόν επάνω τους! Θάλασσα ακίνητη, ευκαιρία μοναδική, ακόμη και για να περπατήσω στο ολισθηρό μονοπάτι του «μεγάλου» Καλόγερου...

Θα δώσω όμως τη σκυτάλη στον καλό μου φίλο Γιώργο Μισετζή απ’ τη Χίο, για να σας ταξιδεύσει αυτός πίσω στο απίστευτο παρελθόν αυτών των μοναχικών βράχων του Αιγαίου. Και είναι πράγματι εκπληκτικό. Αν ένας τόσο δα μικρός βράχος έχει τόσα να πει, πόσα άραγε έχουν να εξιστορήσουν τα εκατοντάδες νησιά και μικρονήσια αυτού του Αρχιπελάγους;

Ιωσήφ Παπαδόπουλος

Κείμενο και επιμέλεια : Γιώργος Μισετζής.

Φωτογραφίες : Αρχείο Βιβλιοθήκης Χίου, Γιώργος Μισετζής, Ιωσήφ Παπαδόπουλος.

  

Ο μεγάλος Καλόγερος όπως
φαίνεται πλησιάζοντας από Β.Α.

    Οι κεντρικά... απόκεντροι «Καλόγεροι» δεν θα κινούσε το ενδιαφέρον περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο, αν δεν συνέβαινε η απότομη εξαφάνισή τους στα μέσα του 17ου αιώνα.

        Αμέτρητες είναι οι εικόνες που έχω κρατήσει στην ψυχή μου από τα μέρη πού έχω επισκεφθεί, ταξιδεύοντας με το φουσκωτό όλα αυτά τα χρόνια, και αμέτρητα είναι τα συναισθήματα που το κάθε μέρος από αυτά αποτύπωσε  μέσα στην ψυχή μου. Δύο πράγματα όμως με έχουν συγκλονίσει βαθιά, δύο εικόνες, που όσα χρόνια και αν πέρασαν από τότε και όσες φορές αν  επισκέφτηκα ξανά (και ξανά) αυτά τα μέρη, δεν άλλαξαν. Ο χρόνος και η επανάληψη δεν αλλοίωσαν ποτέ τα συναισθήματα αυτής, της πρώτης φοράς.

      Εικόνες που μόνο τα έμπειρα χέρια ενός ζωγράφου ή συγγραφέα  - και σίγουρα όχι εγώ - μπορούν κατά ένα ποσοστό να περιγράψουν και να μεταφέρουν προς εσάς τη μαγεία τους. Πώς να περιγράψεις εκείνη τη γλύκα των χρωμάτων που αντίκρισα στο παιγνίδι της δύσης,  κάτω στο μακρινό Καστελόριζο, μπαίνοντας για πρώτη φορά στο λιμάνι του, και το άλλο… εκείνη την αφιλόξενη αγριάδα του απομονωμένου ξερόβραχου του Καλόγερου που μετά από τις τόσες ιστορίες που είχα ακούσει γι' αυτόν, κατόρθωσα και αντίκρισα γύρω στο ’96 σε κάποιο ταξίδι μου προς την Εύβοια. Αυτή λοιπόν η συγκλονιστική εικόνα του δεύτερου μ’ έκανε να γράψω δυο αράδες για τους Καλόγερους τους «κεντρικά απόκεντρους» του Αιγαίου. 

Ο Μεγάλος Καλόγερος, όπως τον αναπαρέστησαν
οι ταξιδιώτες του παρελθόντος.

 Την ονομασία «Καλόγερος» ή «Καλόγεροι» τη συναντάμε σε έξι διαφορετικά σημεία στις Ελληνικές Θάλασσες. Οι  ναυτικοί μας γενικά ονομάτιζαν έτσι τους απομονωμένους βράχους. Σίγουρα όμως όλοι εσείς που ταξιδεύετε, θα έχετε συναντήσει στη ρότα σας από το Κάβο Ντόρο με κατεύθυνση από και προς την Χίο, τους πιο γνωστούς, τους "Καλόγερους"  Άνδρου ή Ψαρρών. Δύο μονήρεις βράχοι που βρίσκονται στο κέντρο του Αιγαίου από όπου δεν διακρίνεται σχεδόν καμία στεριά.

        Ο «Μεγάλος Καλόγερος» με εμβαδόν 6 στρέμματα, ύψος 36,5 μέτρα και συνολική ακτογραμμή 302 μέτρα, σημάδι των πλοίων που περνούσαν από την μια μεριά του πελάγους στην άλλη.Στα 1400 μέτρα Βορειοανατολικά του πρώτου βρίσκεται ο «Μικρός Καλόγερος» με ύψος 1 μέτρο και αβαθή προς τον Νοτιά σε απόσταση 100 μέτρων. Ανατολικά τους βρίσκεται η Χίος στα  27 μίλια, νοτιοδυτικά, η Άνδρος στα 23, δυτικά, το Κάβο ντ' Όρο στα 33, στο βοριά, η Σκύρος στα 46 και τέλος βορειοανατολικά τους βρίσκονται τα Αντίψαρρα στα 22 μίλια. 

Σκαρφαλωμένος στα βράχια της
νοτιοανατολικής πλευράς
του Μεγάλου Καλόγερου.

     Είναι ηφαιστειογενείς και κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν ως σκοπόσημο από διάφορους στόλους, γι' αυτό και σήμερα υπάρχουν πάνω τους πολλά θραύσματα από οβίδες. «Κατά την απογραφή πληθυσμού της 16ης Οκτωβρίου 1940 φέρεται να κατοικείται από 6 κατοίκους», σημειώνει στα νησιολόγιά του ο Γ. Κ. Γιαγκάκης, «άνδρες, μάλλον του Πολεμικού Ναυτικού που επιτηρούσαν το Θαλάσσιο χώρο εν όψει Ιταλικής επίθεσης». 

     To 1920 φωτίστηκε ο Μεγάλος Καλόγερος με αυτόματο φάρο που βοήθησε πολύ τους παραπλέοντες, εξ αιτίας της επικινδυνότητας των βράχων. Η προσέγγιση τους δύσκολη, σχεδόν με όλους τους καιρούς. Το σκάφος με κανένα τρόπο δεν μπορείς να το φουντάρεις με ασφάλεια. Το νησί περιτριγυρίζεται από πολύ απότομα νερά, με βάθη που ξεπερνούν τα 70 μέτρα ακόμα και δίπλα στα βράχια. Μια σειρά από αβαθή (ξέρες) που εκτείνονται προς τα νοτιοανατολικά, νομίζεις ότι ξεφυτρώνουν από το πουθενά και δίπλα τους το βάθος είναι μεγάλο. Είναι πολύ επικίνδυνες κατά τον περίπλου, γιατί σχεδόν πάντα υπάρχουν ισχυρά ρεύματα που μπορούν να σε ρίξουν πάνω τους. 

Ξυλογραφία του B. Bordone

Το μοναδικό μέρος, όπου κατά κάποιον τρόπο μπορείς να αγκυροβολήσεις, βρίσκεται στα Νότια του νησιού, αλλά και εκεί με μεγάλη προσοχή, ακόμη και με άπνοια, γιατί τα διερχόμενα πλοία δημιουργούν απόνερα. Το ασφαλέστερο είναι να μείνει κάποιος μέσα στο σκάφος για να το προσέχει.

 Η ανάβαση στο νησί δεν είναι εύκολη υπόθεση. Υπάρχουν διάφορα πατήματα – σκαλοπάτια που έχουν σμιλευτεί στους  βράχους από παλιά αλλά λόγω του νερού, του αέρα και της σύστασης των πετρωμάτων έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Οι βράχοι θρυμματίζονται εύκολα και γλιστράνε. Εάν το λέει η καρδιά σας για μια τέτοια αναρρίχηση, μετά από δέκα-δεκαπέντε λεπτά βρίσκεστε στην κορυφή του βράχου. Το «μονοπάτι» βρίσκεται στα ανατολικά. Κατά την αναρρίχηση περνάς δίπλα από κάποια μισογκρεμισμένα κτίσματα που πρέπει να ήταν αποθήκες νερού (δεξαμενές) και πυρομαχικών. Ο τόπος είναι διάσπαρτος από βλήματα και σφαίρες, απομεινάρια των δύο μεγάλων πολέμων, που έχουν μείνει μέσα στις σχισμές των βράχων και με την πάροδο του χρόνου έγιναν ένα με αυτούς και την ιστορία τους. 

Χαλκογραφία Piacenza

          Στην κορυφή υπάρχει ο σιδερένιος φάρος, που είναι τοποθετημένος πάνω στη βάση του παλιού πέτρινου, και δίπλα του βρίσκεται ένα ερειπωμένο κτίσμα, μάλλον νεότερο στρατιωτικό φυλάκιο.

Αγναντεύοντας από εκεί, οι εντυπώσεις είναι μοναδικές. Ο κύκλος  του ορίζοντα σε όλο το φάσμα του! Η απόλυτη ένωση ουρανού και θάλασσας σε όλο το μεγαλείο της! Το συναίσθημα ότι είσαι στη μέση του Αιγαίου, ατενίζοντας το γαλάζιο, χωρίς καμιά στεριά να το διακόπτει, είναι συγκλονιστικό. Αυτή λοιπόν η συγκλονιστική μαγεία της κεντρικής τους απομόνωσης μ’ έκανε και έψαξα την ιστορία τους λίγο παραπέρα, από βιβλία που βρήκα ως επί το πλείστον στην κορυφαία Δημοτική βιβλιοθήκη της Χίου. Σας παραθέτω λοιπόν την κεντρική ιδέα από τις πολύ ενδιαφέρουσες γνώσεις που αποκόμισα από εκεί, βάζοντας τες σε μία χρονική σειρά :

 Οι Καλόγεροι κίνησαν το ενδιαφέρον πολλών γεωγράφων, περιηγητών και ταξιδιωτών από τα παλιά χρόνια. Για τον Πλίνιο τον πρεσβύτερο ο Μεγάλος Καλόγερος φαίνεται να είναι ο σκόπελος ή η νήσος Αίξ, από την οποία πήρε και το όνομα του το Αιγαίο. Ο πρώτος από τους νεότερους γεωγράφους και ταξιδευτές που έγραψαν για τον Καλόγερο ήταν ο Φλωρεντιανός ιερέας Cristoforo Buondelmonti το 1420. 

Η ανάβαση στο ψηλότερο
σημείο με τις ετοιμόρροπες
σκάλες εγκυμονεί κινδύνους

         Το νησί, στους χάρτες του 16ου και 17ου αιώνα, σημειώνεται στα βόρεια του στενού της Τήνου και στη μέση της διαδρομής προς τη Χίο. Επάνω σ’ αυτή την αποκλεισμένη από παντού βραχώδη κορυφή χτίστηκε ένα μοναστήρι σαν τα ερημητήρια των τελευταίων αιώνων του Βυζαντίου. Φαίνεται ότι αυτή η μονή υπάρχει από τον 15ο αιώνα, αφού την συναντά ο Bartolomeo dalli Sonetti και την περιλαμβάνει στις εικόνες του Isolario του 1485. Από τότε σχεδόν όλοι οι χαρτογράφοι που αποτυπώνουν το Αρχιπέλαγος μνημονεύουν τον Καλόγερο αλλά και το παράξενο σχήμα του.

       Ο ξεχασμένος αυτός ξερόβραχος και το μοναστήρι που ήταν χτισμένο πάνω του δεν θα κινούσε το ενδιαφέρον περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο, αν δεν συνέβαινε η απότομη εξαφάνισή του στα μέσα του 17ου αιώνα και αν δεν είχε αποχτήσει τους προηγούμενους αιώνες μια θέση στα ιζολάρια και τους πορτολάνους  ανάλογη με τα άλλα μεγάλα νησιά του Αιγαίου.(βλ.Mercator, G., Atlas sive Cosmographicae Meditationes 1950 και Boschini, M., L’Arcipelago con tutte le Isole, Venezia 1658.) Από αυτές τις απεικονίσεις προκύπτει ότι ήταν ένας πολύ απότομος βράχος περιτριγυρισμένος από αμέτρητες ξέρες. 

Οι κατεστραμένες πλέον δεξαμενές νερού

           Στα νότια του νησιού υπήρχε ένα μικρό πλάτωμα δίπλα στη θάλασσα με κάποια κτίσματα, αλλά και ολόκληρο το νησί είχε πολύ απόκρημνες ακτές που απέκλειαν την αναρρίχηση. Ήταν αρκετά ψηλό και στην κορυφή του σχηματιζόταν ένα οροπέδιο όπου επάνω του κτίστηκε το μοναστήρι αλλά και κάποια σπίτια. Σε όλες τις απεικονίσεις των Καλόγερων φαίνονται αρκετά κτίρια και καλλιέργειες δίπλα τους. Μάλιστα στην χαλκογραφία του Piancenza  του 1688 έχουν σχεδιαστεί και οχυρώσεις με ένα στρογγυλό πύργο, και διακρίνονται κτίσματα σε δύο γειτονικά προς τον νοτιά νησάκια με τα ονόματα: «Chirana» και «Lesindra».  

Παλιό κτίσμα στην κορυφή
του Μεγάλου Καλόγερου

           Το χαρακτηριστικό που είχαν όλες οι απεικονίσεις ήταν ένας μεγάλος γερανός στα ανατολικά κάτω από έναν εξώστη, όπου αλλού απεικονίζεται ξύλινος και αλλού σαν φυσική προεξοχή του βράχου.Ο γερανός ανεβοκατέβαζε μια βάρκα και αυτός πρέπει απ’ ότι φαίνεται να ήταν ο τρόπος που οι κάτοικοι του νησιού επικοινωνούσαν με τα περαστικά πλοία αλλά και τα γύρω νησιά, κάτι σαν τα Μετέωρα δηλαδή μέσα στο πέλαγος.Από τη στιγμή λοιπόν που σηκωνόταν αυτός ο γερανός - ο μόνος τρόπος επικοινωνίας  τους - το φυσικό οχυρό του Καλόγερου ήταν απόρθητο. 

Kοντινό πλάνο των ερειπίων που 

έχουν απομείνει στο Μεγάλο Καλόγερο.

         Το σημαντικότερο πράγμα που φαίνεται από τις περιγραφές για το νησί είναι η συγκέντρωση αγαθών στο μοναστήρι από τους ναυτικούς εμπόρους του Αιγαίου. Είτε γίνονταν αγοραπωλησίες, που εκείνη την περίοδο ταυτίζονταν με την πειρατεία, είτε κάποιοι έδιναν στο μοναστήρι πολύτιμα αγαθά προς φύλαξη, το βέβαιο είναι ότι ο Καλόγερος είχε μαζέψει εκείνη την εποχή πολλά πλούτη από την «νόμιμη» ή «παράνομη» ναυτιλία. Εκείνη την εποχή πάντως ήταν συνηθισμένα και τα δύο, και η φύλαξη της περιουσίας των χριστιανών αλλά και η εκποίηση εμπορευμάτων από τα μοναστήρια.

      Το 1688 επίσης η ίδια εικόνα του απόκρημνου νησιού με τον γερανό και το μοναστήρι σχεδιάσθηκε από τον Francesco Piacenza και αργότερα  από τον Vicenzo Maria Corenelli, με πολύ μεγαλύτερη  ακρίβεια από τους προγενέστερούς του, και το βιβλίο του δημοσιεύθηκε το 1696 στην Βενετία.    

Ο Μεγάλος Καλόγερος σε γκραβούρα της εποχής

   

       Το 1687 ο άγγλος Bernard Randolph στο βιβλίο του «Τhe Present State of the Islands in the Archipelago», Oxford 1687, γράφει ότι περνώντας από τη Σμύρνη άκουσε για μια κατοικημένη νησίδα, τον Καλόγερο ανάμεσα στην Άνδρο και στη Χίο και για μια περίεργη ανατίναξη, ότι το μεγαλύτερο τμήμα του νησιού κατέρρευσε και ότι όλοι οι κάτοικοι σκοτώθηκαν, χωρίς να αναφέρει τα αίτια αυτής της περίεργης ανατίναξης. Γράφει επίσης ότι : «Άκουσα πολλούς εμπόρους της Σμύρνης να λένε ότι τα λεφτά και  οι σφραγίδες τους έχασαν την αξία τους όταν το νησί ανατινάχτηκε. Πολλά βράχια τινάχτηκαν μέχρι την Τήνο και την Άνδρο! Ένα πολύ μικρό μέρος του νησιού υπάρχει σήμερα». Σημειωτέων ότι ο άγγλος περιηγητής, στις περιγραφές των άλλων νησιών, είναι ιδιαίτερα ακριβής στις πληροφορίες του. Δεν αναφέρει καθόλου την ύπαρξη μοναστηριού, αν και η εικόνα που φιλοτεχνεί την ίδια εποχή ο Corenelli το δείχνει καθαρά. Άλλωστε ίσως τα λόγια του να επιβεβαιώνονται από τον γάλο περιηγητή Andre Thevet, ο οποίος υποστηρίζει ότι ο Βυζαντινός χρονογράφος του 12ου αιώνα Ζωναράς έζησε πέντε χρόνια στον Καλόγερο της Άνδρου και ότι υπήρχε μοναστήρι εκεί. Το οικονομικό στοιχείο που αναφέρει δείχνει την συσσώρευση πλούτου στον Καλόγερο. 

Από το Isolario του Antonio di Millo

           Τέλος οι Καλόγεροι προσείλκυσαν το εικαστικό ενδιαφέρον του Sir Francis Beauford, γνωστού σε όλους από την επίσης γνωστή κλίμακα μέτρησης των ανέμων, που τους σχεδίασε το 1812 και μπορούμε να δούμε το σχέδιο του δημοσιευμένο το 1819 από το Αγγλικό Ναυαρχείο. Αυτά έχουν αφήσει πίσω τους οι άνθρωποι που κατά καιρούς έγραψαν την ιστορία για τους βράχους στο κέντρο του Αρχιπελάγους.

          Μύθος ή πραγματικότητα; Καμμιά σημασία δεν έχει. Εξ άλλου και τα δύο βρίσκονται θαμμένα στην άβυσσο, στο κέντρο του Αιγαίου, και ποτέ (μάλλον) δεν θα τα δούμε. Αν λοιπόν τους συναντήσετε στη ρότα σας, σε κάποιο από τα ταξίδια σας, και αν σας το επιτρέψει ο καιρός, παραπλεύσετε γύρω τους, αξίζει τον κόπο. Η εικόνα τους θα σας ανταμείψει.

Σημείωση : Το ταξιδιωτικό αυτό του Γιώργου Μισετζή, διαφορετικά στημένο, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Φουσκωτό» τον Ιανουάριο του 2006.

Μόνο κάποια ψυχή σαν κι' αυτή
μπορεί ακόμη να κτυπάει στο Μεγάλο Καλόγερο...

http://www.ribandsea.com/travels/154-2009-08-03-04-55-38.html

Η επίσκεψη του Βασιλέα Κωνσταντίνου Α΄στα Ψαρά

 Σήμερα θα σας παρουσιάσω μερικά ιστορικά στοιχεία για την επίσκεψη του Βασιλέα Κωνσταντίνου Α' στα Ψαρά το 1921. Αφορμή  μια φωτογραφία που πέρα από ιστορική αξία για εμένα έχει και οικογενειακή  καθώς  σε αυτή εικονίζεται ο προ-προπάππους μου Αντριάς Μαρκή Καραγιώργης. Από μικρός άκουγα από τον παππού μου για ένα κάδρο που απεικόνιζε τον παππού του, τον Αντριά τον Καραγιώργη τον Δήμαρχο όπως έλεγε, μαζί με τον Βασιλιά. Το κάδρο αυτό το είχε ο αδελφός του προπάππου  μου Μαρκή,  Νικολής Αντριά Καραγιώργης. Όταν λοιπόν μεγάλωσα  το αναζήτησα και  μαζί με τον ξάδελφο μου Δημήτρη Παπαμιχάλη το ανακαλύψαμε στην αποθήκη της γιαγιάς του Μαρία Παπαμιχάλη (το γένος Νικολή Καραγιώργη), όπου αν δεν έχει καταστραφεί από την υγρασία πιστεύω ότι ακόμα βρίσκεται. Τότε ,το 2006, το φωτογράφισα για να το κρατήσω στο αρχείο μου σαν οικογενειακό κειμήλιο.

    Το 2014 καθώς έψαχνα στο ψηφιακό αρχείο του ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο) ανακάλυψα το τεκμήριο υπ’ αριθμόν 6Κ10.009. με τίτλο «6 Ιουνίου 1922, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α' σε γεύμα προς τιμήν του στα Ψαρά» . Αμέσως αναγνώρισα το  προπάππου μου και  έστειλα email στο ΕΛΙΑ εξηγώντας του ποιος εικονίζεται στην φωτογραφία και ότι υπάρχει και δεύτερο αντίγραφο της φωτογραφίας στα Ψαρά . Μου απάντησε η κ. Β. Χατζηγεωργίου υπεύθυνη του φωτογραφικού αρχείου του ΕΛΙΑ. Αφού με ευχαρίστησε για τα πρόσθετα στοιχεία, τα οποία συμπεριέλαβε στην περιγραφή του τεκμηρίου, μου ζήτησε να της δώσω και την δική μου φωτογραφία για να τις συγκρίνουν. Ψάχνοντας στις δικές μου φωτογραφίες από το κάδρο ανακάλυψα ότι δεν πρόκειται για την ίδια φωτογραφία αλλά για άλλη τραβηγμένη με λίγα λεπτά διαφορά από την ίδια οπτική γωνία. Στέλνοντας την στο ΕΛΙΑ και μετά από έλεγχο που της έκαναν πιστεύουν ότι η λήψη έγινε και για τις δύο φωτογραφίες από την ίδια απόσταση απλά στη δική μου ο φωτογράφος έκανε μεγέθυνση και έτσι φαίνεται σαν πιο κοντινή.

Δέιτε το τεκμήριο στο Ε.Λ.Ι.Α πατώντας εδώ .

    Στην φωτογραφία από το ΕΛΙΑ βλέπουμε τον Βασιλιά Κωνσταντίνο Α να συνομιλεί με τον Πρόεδρο της Κοινότητας Ψαρών Αντριά Καραγιώργη. Η σκηνή λαμβάνει χώρα μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Στα Αριστερά στέκεται ο Πρίγκιπας Νικόλαος ενώ στα δεξιά Ψαριανές με τις παραδοσιακές φορεσιές , ένα παιδάκι και ένας Ιερέας. Μπροστά είναι στρωμένο τραπέζι με δίσκους γεμάτους φαγητά και μια μπότσα με κρασί.

     Στην δική μου φωτογραφία η οποία είναι κοντινότερη  δίπλα στον Πρόεδρο υπάρχει ένας Ψαριανός, οι ίδιες γυναίκες με τις Ψαριανές φορεσιές και το παιδάκι, αυτή την φορά με το πρόσωπο στραμμένο προς τα εμπρός. Στο παράθυρο που  βρίσκεται ακριβώς από πίσω τους διακρίνονται αμυδρά τρεις φιγούρες που παρακολουθούν την συζήτηση του Βασιλιά με τον Πρόεδρο.
         Τυχαία το 2017 βρήκα να πωλείται σε μια Δημοπρασία μια ακόμα φωτογραφία από εκείνη την επίσκεψη. Πλειοδότησα στην δημοπρασία και πλέον ανήκει στο αρχείο μου. Σε αυτήν την φωτογραφία που παραθέτω τώρα βλέπουμε μια Ψαριανή να φιλά το χέρι του βασιλιά, συνήθεια της εποχή, και να ακολουθούν δυο ακόμα που προφανώς θέλουν να τον χαιρετήσουν. Ο προπάππους μου σε αυτή την φωτογραφία έχει το πρόσωπό του  στραμμένο προς το παράθυρο του Αγίου Νικολάου όπου συνομιλεί με κάποιον από μέσα.

       Και ενώ το 2019 πίστευα ότι δεν υπάρχει άλλο υλικό από την ιστορική αυτή επίσκεψη ανακαλύπτω από σύμπτωση  ,στο ψηφιοποιημένο αρχείο του ΕΛΙΑ και πάλι, το τεκμήριο L204.091 στο οποίο εικονίζεται μια άλλη σκηνή της επίσκεψης. Ανήκει στην συλλογή Αναστασίου Κανελλόπουλο και δυστυχώς δεν ανέφερε ότι ήταν τραβηγμένο στα Ψαρά αλλά την Μικρά Ασία προφανώς έτσι θα είχε αποθηκευθεί αφού όπως θα δείτε παρακάτω τα Ψαρά ήταν ενδιάμεση στάση του Βασιλιά στο ταξίδι της επιστροφής του από την Σμύρνη. Στην φωτογραφία αυτή γυναίκες και άνδρες με τις παραδοσιακές φορεσιές παρατάσσονται μαζί με αξιωματικούς και ναύτες του «Αβέρωφ» καθώς και άλλους επισήμους επισκέπτες για μια αναμνηστική φωτογραφία μπροστά από τον Άγιο Νικόλαο. Μάλιστα από την φωτογραφία συμπεραίνουμε ότι όλη η εκδήλωση έλαβε χώρα στην βορινή πλατεία της εκκλησίας.

      Οι εκπλήξεις μου όμως δεν σταμάτησαν εδώ κάνοντας έλεγχο μια μια στις καταχωρήσεις του αρχείου εντόπισα και αλλά τεκμήρια που είχαν λανθασμένα καταχωρηθεί ως εικόνες από την περιοδεία στην Μικρά Ασία ενώ ήταν από την στάση στα Ψαρά. Σε κάποιες από αυτές φαίνεται το πλούσιο τραπέζι που είχε στρωθεί κάτω από μια τέντα στα βορινά του Αϊ Νικόλα.

      Ενώ σε δυο τελευταίες φωτογραφίες έχουμε την σπάνια τύχη να δούμε ένα κτίριο που πλέον δεν υπάρχει. Καθώς ο Βασιλιάς κατηφορίζει από τον Άι Νικόλα για την επιστροφή πίσω του διακρίνουμε  το καμπαναριό της εκκλησίας και το κτίριο που γίνονταν κατά τα γραφόμενα του παπά Μικε Δούκα-Παπαζγουλου η το τραπέζι της γιορτής του Αγίου και λειτούργησε προεπαναστατικά η φημισμένη Σχολή των Ψαρών. Βρισκόταν στον χώρο που σήμερα είναι δρόμος και πλατεία.

     Ας δούμε όμως και λίγα ιστορικά στοιχεία για την επίσκεψη του Βασιλέως Κωνσταντίνου Α’ στα Ψαρά. Ο Δ. Σπανός στο βιβλίο του «Ψαριανή Λαογραφία» σελ 118 αναφέρει: «Τον Ιούνιο του 1921* επεσκέφθη με το θωρηκτόν «Αβέρωφ» την νήσον των Ψαρών ο αείμνηστος Βασιλεύς Κωνσταντίνος μετά μελών της τότε Ελληνικής Κυβερνήσεως. Η υποδοχή την οποίαν επεφύλαξεν ο λαός των Ψαρών υπήρξεν ανωτέρα πάσης περιγραφής, όπως μας διηγείτο, ο αείμνηστος παπά –Σακάς. Ήτο η πρώτη φορά καθ’ ήν Έλλην Βασιλεύς επεσκέπτετο την νήσον των Γιγάντων.» Δυστυχώς ο Σπανός δεν μας δίνει άλλες πληροφορίες.

       Πράγματι ο Κωνσταντίνος , ταξιδεύοντας από τ την ελληνοκρατούμενη τότε Σμύρνη όπου έκανε απόβαση συμβολικά στις 29 Μαΐου 1921,  προκειμένου να εμψυχώσει τους Έλληνες στρατιώτες, επισκέφθηκε τα Ψαρά στις 6 Ιουνίου του ίδιου έτους. Η επίσκεψη έγινε για να τιμήσει ο Βασιλιάς τους  Ήρωες των Ψαρών, προσκυνώντας την γενέθλιο αλλά και γη του μαρτυρίου τους. Οι απόγονοι των Ηρώων στο πρόσωπο του Βασιλιά έβλεπαν την πολυπόθητη Ελλάδα που μόλις πριν 9 χρόνια είχαν ενωθεί μαζί της. Η υποδοχή που του επεφύλαξαν ήταν πράγματι μεγαλειώδης. Στην πλατεία μπροστά από τον Αγ. Νικόλαο , την Μητρόπολη του Αιγαίου, στρώθηκε το τραπέζι για να παρακαθίσουν σε γεύμα ο Βασιλιάς με την συνοδεία του, τον πρίγκιπα Νικόλαο και τα μέλη της κυβέρνησης. Ολόκληρο το νησί ήταν για μέρες στο πόδι ώστε όλα να είναι στην εντέλεια. Καθένας πρόσφερε ότι μπορούσε . Άλλη τα μεταξωτά τραπεζομάντηλα για το τραπέζι, άλλη τα πορσελάνινα πιάτα της προίκας της, άλλη τα κρυστάλλινα ποτήρια κι άλλη τα χρυσά μαχαιροπίρουνα. Μα κι άντρες άλλος έσφαξε αρνιά άλλος έφερε τυρί και κοπανιστή άλλος ψάρια άλλος αστακοί άλλος μέλι κι άλλος  κρασί. Όλα όσα απλόχερα τους έδινε ο ευλογημένος τόπος τους υπήρχε πάνω στο τραπέζι για να φάει ο Βασιλιάς τους. Ο Πρόεδρος της κοινότητας Αντριάς Μαρκή Καραγιώργης ενδεδυμένος με την Ψαριανή φορεσιά υποδέχτηκε τον  Κωνσταντίνο. Το τι ειπώθηκε και από τους δύο δεν διασώθηκε το σίγουρο είναι ότι ο Βασιλιάς στην ομιλία του μίλησε για την ευγνωμοσύνη της Ελλάδος προς  τα Ψαρά και τους Ψαριανούς. Έπειτα έκατσαν να φάνε. Έχει διασωθεί ότι ο Βασιλιάς δεν έφαγε τίποτα παρά μόνο λίγο ψωμί με κοπανιστή. Υστέρα έβγαλε την ταμπακιέρα του για να καπνίσει και πρόσφερε μάλιστα και τσιγάρο στον Πρόεδρο.  Άλλες λεπτομέρειες για την επίσκεψη δεν γνωρίζουμε δυστυχώς .

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Το Άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στις 5/3/2014 και έπειτα προστέθηκαν τα νέα τεκμήρια . 

*Αν και στο βιβλίο αναφέρεται το 1922 ως έτος της επίσκεψης το ορθό είναι 1921 

Ιωάννης Α. Βαρβάκης

      Το ευρύ κοινό γνώρισε τον Ιωάννη Βαρβάκη μέσα από την πρόσφατη ταινία «Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι» του Γιάννη Σμαραγδή την οποία δεν θα σχολιάσω διότι μπορεί να παρεκτραπώ μιας και την βρήκα επιεικώς απαράδεκτη. Σήμερα λοιπόν θα παρουσιάσω εν συντομία την πραγματική  ιστορία του Μέγα Εθνικού ευεργέτη από τα Ψαρά. Για όποιον ενδιαφέρετε να μάθει περισσότερα μπορεί να διαβάσει το σχετικό κεφάλαιο στο βιβλίο «Ψαριανοί Αγωνιστές» του Δημ. Σπανού ή ακόμα καλύτερα το βιβλίο «Ιωάννης Βαρβάκης» του Βασίλη  Ασημομύτη (εκδ. Κάκτος 2001) ίσως το καλύτερο βιβλίο που έχει γραφτεί για τον μεγάλο αυτό  Έλληνα.

Ιέραξ ο οξύπτερος ή "Βαρβάκι"

      Ο Ιωάννης Βαρβάκης γεννήθηκε στα Ψαρά στις 24 Ιουνίου 1745 ή 1750. Υιός του Ανδρέα Λεοντή και της Μαρίας Μόρου. Πως όμως ο Λεοντής έγινε Βαρβάκης. Στα Ψαρά υπήρχαν και υπάρχουν πολλά πουλιά τα οποία έχουν μεγάλα και αυστηρά μάτια και ανήκουν σε είδος γερακιού "Ιέραξ ο οξύπτερος". Τα πουλιά αυτά οι Ψαριανοί τα ονόμαζαν και τα ονομάζουν "Βαρβάκια". Οι συνομήλικοι του , βλέποντας τα μεγάλα και πολύ αυστηρά του μάτια, καθώς και την ορμητικότητα που τον χαρακτήριζε τον φώναζαν "Βαρβάκι". Φαίνεται ότι η προσωνυμία του άρεσε και την διατήρησε ως επώνυμο. Έτσι πέρασε στην ιστορία με το όνομα Βαρβάκης και το επώνυμο του έγινε τίτλος ευγενείας την τσαρική Ρωσία.

     Ο πατέρα του ήταν σπουδαίος καραβοκύρης. Ο μικρός Γιάννης ήταν γύρο στα οκτώ όταν ο πατέρας του άρχισε να του μαθαίνει τα της ναυτιλίας και στα δέκα του ήξερε κιόλας να πυροβολεί με πιστόλι τουφέκι και να χρησιμοποιεί το κανόνι του καραβιού. Στα 15 τον έβαλε ο πατέρας του παρτσινέβελο δηλαδή μεριδιούχο στο πλοίο του και στα 18 του ναυπήγησε την πρώτη γαλιότα. Πολύ πριν από την κάθοδο των Ρώσων στο Αιγαίο το 1770, πολλοί Έλληνες καπεταναίοι από τα νησιά επιδόθηκαν σε καταδρομές εναντίον των Τούρκων. Οι Ψαριανοί που είχαν συνηθίσει στην πειρατεία δεν έμειναν αργοί. Ονομαστός ως κουρσάρος έγινε κι ο Βαρβάκης, παίρνοντας μέρος σε επιδρομές κατά των πλοίων των Οθωμανών. 

      Σύμφωνα μάλιστα, με νεότερες ρωσικές πηγές ο Βαρβάκης υπήρξε ο " αεικίνητος κουρσάρος", τον οποίον οι Τούρκοι θεωρούσαν ως τον πιο τρομερό πειρατή στο Αιγαίο. Με τις παράτολμες επιθέσεις, λοιπόν, έγινε ξακουστός σ' όλο το Αρχιπέλαγος. Ο σουλτάνος επικήρυξε το κεφάλι του με χίλια πιάστρα (νόμισμα της Αιγύπτου και της Τουρκίας), δηλαδή με ποσό υπέρογκο. Τον κυνηγούσαν πολλοί κι από παντού. Τέλος, βγήκε μεγάλη ναυτική δύναμη με διοικητή τον Καπουδάν-πασά να τον συλλάβει. 'Εφθασε στα Ψαρά και ο Πασάς απαίτησε να παραδώσουν τους αρχηγούς των καταδρομέων και μάλιστα τον Βαρβάκη, αλλιώς, απείλησε, θα κάψει το νησί. Μόνο το μεγάλο μπαχτσήσι  έσωσε τους ψαριανούς από την καταστροφή. 

       Ο Βαρβάκης, όταν έμαθε από συμπατριώτες του ναυτικούς πως ο πατέρας του καπετάν Ανδρέας ήταν άρρωστος βαριά, δεν αποφάσιζε να πάει στο νησί από φόβο μήπως προκαλέσει την οργή των εχθρών ενάντια στους ανθρώπους του νησιού. Εκεί, στα τέλη του Νοέμβρη του 1769, το αποφάσισε και με φουρτούνα έφτασε στο νησί. Νύχτα επισκέφτηκε το πατρικό του σπίτι. Ο πατέρας του εδώ και μήνες ήταν κατάκοιτος, αλλά, μόλις είδε το γιο του μπροστά του, ζωντάνεψε και τα μάτια του έλαμψαν. Ο καπετάν Γιάννης ζήτησε από τον πατέρα του να τον συμβουλεύσει τι να κάνει κι εκείνος του σύστησε να πάρει ότι περιουσία είχε σε χρυσό και να φτιάξει καινούργιο καράβι, να βρει πιστό και άξιο πλήρωμα και να σπεύσει να ενωθεί με το Ρωσικό στόλο. Στην απορία του γιου του για ποίο Ρωσικό στόλο μιλάει, ο γέρο-Αντριάς του είπε πως από δικό του άνθρωπο πληροφορήθηκε ότι οι Ρώσοι ήδη πέρασαν το Γιβραλτάρ και σύντομα η μοίρα του στόλου τους θα βρισκόταν στα ελληνικά νερά. Και είχε πει την αλήθεια. Σύντομα τα ρωσικά καράβια με ναύαρχο τον Γκριγκόρι Σπυρίντωφ έφθασε στις δυτικές ακτές της Πελοποννήσου. Ο καπτά-Γιάννης συντάχθηκε με τα στρατεύματα της Αικατερίνης Β' ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Ψαριανός πλοιοκτήτης εκποίησε ολόκληρη την περιουσία του για να εξοπλίσει με κανόνια και να επανδρώσει με στρατιώτες ένα από τα πλοία του, που θα έπεφτε στη μάχη ενάντια στους Τούρκους. Συμμετείχε στην πολιορκία του κάστρου του Ναβαρίνου, που έπεσε στις 10 Απριλίου 1770. Τη νύχτα της 26ης Ιουνιου 1770 άρχισε η ξακουστή ναυμαχία του Τσεσμέ. Ο Βαρβάκης, αφού μετέτρεψε το καράβι του σε πυρπολικό, το οδήγησε και το κόλλησε σ΄ένα μεγάλο τουρκικό ντελίνι, πιθανόν τη ναυαρχίδα, άναψε ο ίδιος το δαυλό το φιτίλι, και τίναξε το μεγάλο καράβι στον αέρα. Από την έκρηξη τινάχτηκε κι αυτός κι έπεσε στην θάλασσα. Οι ρώσοι ναύτες έσπευσαν και τον μάζεψαν τραυματισμένο. Ο ναύαρχος Σπυρίντωφ τον ονόμασε "Ήρωα του Τσεσμέ" και με το όνομα αυτό έγινε γνωστός αργότερα στο Αστραχάν. Ο Αλέξης Ορλώφ ως αυτοκρατορικός εκπρόσωπος στην επιχείρηση ανέφερε με επίσημο έγγραφο την ηρωική πράξη του Βαρβάκη στην Αικατερίνη Β', η οποία με διάταγμά της τον ονόμασε υπολοχαγό του Ρωσικού στρατού.

         Ο Βαρβάκης μετά την καταστροφή του Τουρκικού στόλου και του δικού του καραβιού ήλθε στο νησί του. Τότε ναυπήγησε μεγαλύτερο καράβι στον αρσανά (ναυπηγείο) των Ψαρών, το οποίο εξόπλισε με 26 κανόνια, το καράβι αυτό δεν πρόλαβε να το ρίξει στον αγώνα. Καθώς η Αικατερίνη Β' έκλεισε ειρήνη με τους Τούρκους στο Κιουτσούκ-Καϊναρτζή(1774). Έτσι, το καράβι αυτό μετατράπηκε σε εμπορικό και με αυτό ο Ψαριανός άρχισε τα ταξίδια στο Λιβόρνο και σ' άλλα λιμάνια της Δύσης.

Ο ανδριάντας του Βαρβάκη
στο Ζάππειο

       Κάποια στιγμή αποφάσισε να πλεύσει από τα Ψαρά στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Έπρεπε όμως να περάσει από την Κωνσταντινούπολη. Σκοπός του βασικά ήταν να ζητήσει από το Ρωσικό Προξενείο την άδεια να υψώσει στο καράβι του τη ρώσικη σημαία, σύμφωνα με τη συνθήκη του 1774, που προέβλεπε ελεύθερη ναυσιπλοιϊα από τη Μεσόγειο προς τον Εύξεινο Πόντο και αντίστροφα για τα Ελληνικά καράβια που θα είχαν ρωσική σημαία. 'Εφθασε στην Πόλη, όμως το μέγεθος του καραβιού τον πρόδωσε, δεν έμοιαζε με συνηθισμένο εμπορικό πλοίο. Ζήτησαν να μάθουν ποιος ήταν ο καπετάνιος του. Όταν έμαθαν ποιος ήταν έσπευσαν να τον συλλάβουν. Ο Βαρβάκης παρά τρίχα γλίτωσε τη σύλληψη, το καράβι του όμως κατασχέθηκε και ρυμουλκήθηκε στο ναύσταθμο. Ο ίδιος ζήτησε  προστασία από την Ρωσική πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη.  Οι Ρώσοι, τότε, τον φυγάδευσαν  έως την Οδησσό.  Από εκεί και χωρίς λεφτά στην τσέπη, αποφασίζει να ζητήσει ακρόαση από την Αικατερίνη αυτό σήμαινε να διανύσει  απόσταση 5.000 χιλιόμετρων μέχρι την Αγία Πετρούπολη. Την περισσότερη διαδρομή την κάνει με τα πόδια . Όταν φτάνει στην Αγ. Πετρούπολη η Αικατερίνη αρνείται τρεις φορές   να τον δει. Απελπισμένος καταφεύγει σε ένα καταγώγι για να πιει βότκα και να ξεχάσει. Εκεί θα συναντήσει  τον Γρηγόριο Ποτέμκιν, εραστή της Αικατερίνης, ο οποίος μεσολάβησε ώστε η Τσαρίνα να τον δεχθεί. Η Αικατερίνη αποδείχθηκε ιδιαίτερα γενναιόδωρη δίνοντάς του ένα πουγκί με 10.000 χρυσά ρούβλια και μια άδεια απεριόριστης και αφορολόγητης αλιείας στην Κασπία. 

Λεπτομέρεια από τον ανδριάντα όπου αναφέρονται
"Ι. Α. Βαρβάκης εγεννήθη εν την νήσω Ψαρών τω ΑΨΝ
Ετελεύτησεν εν Ζακύνθω τω ΑΩΚΕ"

       Από την Αγία Πετρούπολη κίνησε για το Αστραχάν, χωρίς την παραμικρή ιδέα για το πώς θα μπορούσε να αξιοποιήσει την άδεια αλιείας. Κι αντί να ασχοληθεί με το ψάρεμα αγόρασε ένα αποστακτήριο, με στόχο να φτιάχνει κρασί από τα γλυκά σταφύλια της στέπας και ρακί όπως έκαναν στα Ψαρά. Τότε ήταν που γνωρίστηκε με έναν έμπορο από το Αστραχάν, τον Πιοτόρ Σεμιόνοβιτς Σαπόζνικοφ, ο οποίος τον προέτρεψε να ασχοληθεί με την αλιεία. Ικανός να κτίζει μεγάλα, αξιόπλοα και προηγμένα καράβια και να ξανοίγεται στη θάλασσα, ο Βαρβάκης ήταν εκτός συναγωνισμού απέναντι στους μικρομεσαίους παράκτιους Ρώσους ψαράδες. Στη βόρεια Κασπία η «επιχείρηση αλιεία» απέδωσε καρπούς. Τα πλοία του Βαρβάκη φορτώνονταν οξύρρυγχους, λευκούς σολομούς, μεγάλους λούτσους κι άλλα πολύτιμα ψάρια.

        Σε ένα από τα ταξίδια του δοκίμασε χαβιάρι που τον φίλεψαν Ρώσοι χωρικοί. Έχοντας στο μυαλό του το πάθος των Ελλήνων για το αυγοτάραχο, κατάλαβε αμέσως με ποιον τρόπο θα μπορούσε να βγάλει πολλά χρήματα από την άδεια της Αικατερίνης - εξάγοντας χαβιάρι. Όμως αντιμετώπιζε κι εκείνος το ίδιο πρόβλημα που φρέναρε τους Ιταλούς εμπόρους αρκετούς αιώνες νωρίτερα: αυτό το τόσο ευαίσθητο έδεσμα ήταν αδύνατον να ταξιδέψει για καιρό μέσα στα ξύλινα κασόνια της εποχής - όσο καλά παστωμένο κι αν ήταν. 

Γραμματόσημο του 1973

        Η λύση βρέθηκε. Ήταν κιβώτια από ξύλα φλαμουριάς τα οποία δεν προκαλούσαν αλλοιώσεις στα πολύτιμα αυγά, ήταν απόλυτα στεγανά κι έτσι διατηρούσαν σε πολύ καλή κατάσταση το φορτίο που πάνω σε καμήλες ή φορτωμένο σε ιστιοφόρα ταξίδευε τον Βόλγα για να φτάσει από το Αστραχάν στην Ευρώπη. Μέχρι το 1788 η επιχείρηση του Βαρβάκη έκανε χρυσές δουλειές και απασχολούσε περισσότερους από 3.000 εργάτες για την επεξεργασία και το πακετάρισμα των αυγών του οξύρρυγχου. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Βαρβάκης δεν χρησιμοποίησε πότε σκλάβους στις επιχειρήσεις του παρά μόνο εργάτες κατήργησε δηλαδή πρώτος την δουλεία σχεδόν 150 χρόνια πριν η Ρωσική Αυτοκρατορία την καταργήσει επίσημα.

      Έχοντας στο μυαλό του τη γενναιοδωρία της Ρωσίας, παραχωρεί μεγάλο μέρος της περιουσίας του για κοινωφελή έργα  στο Αστραχάν, αλλά και στο Ταγκανρόγκ, όπου εγκαταστάθηκε αργότερα. Έκτισε εκκλησίες, μουσουλμανικά τεμένη, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία. Στο Ταγκανρόγκ έκτισε σχολείο όπου αργότερα φοίτησε ο Ρώσος συγγραφέας Άντον Τσέχωφ, ο οποίος το υπερηφανευόταν. Κατασκεύασε τα Βαρβάκεια Λουτρά και το 1809 την περιώνυμη Βαρβάκειο Διώρυγα του Αστραχάν, έργο μνημειώδες. Στα εγκαίνια της διώρυγας ο Βαρβάκης την βάφτισε «Κανάλι του Αστραχάν», όμως ο λαός απαίτησε να ονομάζεται «Κανάλι του Βαρβάκη», όνομα που διατηρεί ως σήμερα. Μάλιστα κατα την Οκτωβριανή προλεταριακή Επανάσταση του 1917, κομισάριος της περιοχής υπήρξε ο Σ. Κίροφ. Αυτός δεν επέτρεψε να καταστραφεί κανένα μνημείο της πόλης του Αστραχάν, εκκλησιαστικό, κοινωνικό κτλ. που δημιουργήθηκε από τον Βαρβάκη. "Μα γκεμίζουμε ότι δημιουργήθηκε από τους πλούσιους" έλεγαν πολλοί εκπρόσωποι του Κόμματος. Κι ο Κίροφ απάντησε: "Ο lβάν Αντρέγιεβιτς Βαρβάτσι δεν ήταν πλούσιος, εκείνος ήταν το ίδιο το Αστραχάν, εκείνος ,με τις πράξεις του, ήταν  Σοσιαλιστής πριν από τους σοσιαλιστές." Έτσι δεν επετράπη να πειραχθεί τίποτε.

Το Οικόσημο του Άρχοντος
lβάν Αντρέγιεβιτς Βαρβάτσι

         Για τις υπηρεσίες του παρασημοφορείται με τίτλο ευγενείας από τον Τσάρο Αλέξανδρο Α'. Από την τσαρική κυβέρνηση μαζί με το παράσημο είχε ανακηρυχτεί αρχηγός των ευγενών του Αστραχάν. Αυτός ο τίτλος, εκτός από την περιουσία του, συντέλεσε, ώστε να έχει μεγάλη επιρροή στους κύκλους των Ρώσων ευγενών.
       Από το 1815 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του και μετέφερε όλη σχεδόν την κινητή περιουσία του στο Ταϊγάνι για να είναι κοντά στην Οδησσό, έδρα της Φιλικής Εταιρίας, και να εργάζεται για τον μεγάλο ξεσηκωμό. Υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρίας και βασικός χρηματοδότης της. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην μυστική αλληλογραφία της Φιλικής Εταιρίας ο Βαρβάκης είναι ο μόνος που δεν αναφέρεται με ψευδώνυμο. Με έξοδα δικά του εξόπλισε τους ομογενείς που πολεμούσαν με τον Αλέξανδρου Υψηλάντη. Επίσης μέσω του Πατριαρχείου κατάφερε να εξαγοράσει πάρα πολλούς Έλληνες αιχμαλώτους. Ο Βαρβάκης πάνω απ' όλο βοήθησε τον αγώνα των Ψαριανών, των συμπατριωτών του. Έστειλε τρόφιμα και διάφορα άλλα εφόδια. Μετά την καταστροφή των Ψαρών, το 1824, ήρθε στην Ελλάδα, παρά την προχωρημένη ηλικία του, για να βοηθήσει με κάθε μέσο τους πρόσφυγες συμπατριώτες του.
           Ο Βαρβάκης πέθανε στις 10 Ιανουαρίου 1825 στο Λοιμοκαθαρτήριο της  Ζακύνθου όπου άτυπα κρατούνταν φυλακισμένος από τους Άγγλους που τον θεωρούσαν  πράκτορα της Ρωσίας. 

Ο τάφος του Βαρβάκη στο Α' νεκροταφείο,  επάνω διαβάζουμε
" ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΝΔ. ΒΑΡΒΑΚΗΣ
ΑΠΟ ΤΑ ΨΑΡΑ
1745-1825
ΑΦΙΕΡΩΣΕ
ΤΗΝ ΖΩΗΝ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΥΣΊΑΝ ΤΟΥ
ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΙΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΝ
ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ"

Το Βαβράκειο Λύκειο 1859

     Ήδη από το 1824 προέβλεπε την ανάγκη δημιουργίας σχολής στην πρωτεύουσα του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους. .Στη διαθήκη του άφησε 1.000.000 ρούβλια κληροδότημα για την ίδρυση του Βαρβακείου Λυκείου, και το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του στο ελληνικό Δημόσιο για κοινωφελείς σκοπούς. Το 1857 άρχισε η ανέγερση του κτιρίου της Βαρβακείου Σχολής, με σχέδια και επίβλεψη του Παναγιώτη Κάλκου για να ολοκληρωθεί το 1859. Το Βαρβάκειο Λύκειο κτίστηκε κοντά στη σημερινή οδό Αθηνάς και το παλιό κτίριο καταστράφηκε το Δεκέμβρη του 1944. Σήμερα λειτουργεί γυμνάσιο και λύκειο με το όνομα "Βαρβάκειος Πρότυπη Σχολή" στο Ψυχικό.

   Το Ελληνικό έθνος αναγνωρίζοντας την προσφορά του τον τίμησε ακόμα όσο ζούσε ανακηρύσσοντας  τον Μέγα Εθνικό Ευεργέτη. Αλλά και αργότερα  στήθηκε στο Ζάππειο μεγαλοπρεπής  ανδριάντας προς τιμή του.

Ο μαρμάρινος ανδριάντας του Βαρβάκη , έργο του γλύπτη Λ. Δρόση (1870-1886),
 βρίσκεται στον κήπο του Ζαππείου. Περιβάλλεται από τέσσερις συμβολικές
μορφές στο βάθρο του : Ελευθερωμένη Ελλάδα, Ιστορία, Σκέψη και Ναυτιλία.

Α.Μ.Κ.

Χαρτονομίσματα αφιερωμένα στα Ψαρά

     Τα ελληνικά νομίσματα και τραπεζογραμμάτια από την αρχή της δημιουργίας  του Ελληνικού κράτους και μέχρι την κατάργηση της δραχμής το 2002 υπήρξαν πάντοτε καλαίσθητα.  Ίσως το γνωστότερο ελληνικό νόμισμα , η τελευταία Δραχμή που κόπηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος έχει άμεση σχέση με τα Ψαρά,  καθώς  επάνω του είναι χαραγμένη η κεφαλή του μεγάλου Ψαριανού μπουρλοτιέρη Κ. Κανάρη και στην άλλη όψη ένα από τα πλοία του 1821, μια κορβέτα. Αλλά δεν είναι το μόνο. Υπάρχουν  δυο χαρτονομίσματα  που το ελληνικό κράτος τα αφιέρωσε στην Δόξα των Ψαρών και τους Ψαριανούς. Αυτά θα σας παρουσιάσω σήμερα .

    Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, έγιναν δύο νομισματικές μεταρρυθμίσεις έτσι, ώστε η Ελλάδα να αποκτήσει και πάλι ένα σταθερό νόμισμα. Τον Νοέμβριο του 1944 µε την πρώτη μετακατοχική νομισματική µμεταρρύθμιση η παλιά και υποτιμημένη δραχµή αντικαταστήθηκε µε µια νέα µε ισοτιμία που ορίστηκε σε 50.000.000.000 παλιές δραχµές για κάθε μία νέα.

     Το πρώτο είναι ένα εκατόδραχμο του 1944. Στην μια πλευρά φέρει την προτομή του Κανάρη και ένα φλεγόμενο πυρπολικό. Ενώ από την άλλη η Δόξα των Ψαρών κοιτάζει στο βάθος την Μαύρη Ράχη που υψώνετε και μελετά τα λαμπρά παλικάρια των Ψαρών καταγράφοντάς τα στο αιώνιο βιβλίο της δόξας και της ιστορίας. Πρόκειται πραγματικά για ένα υπέροχο καλλιτεχνικά χαρτονόμισμα.

        Το δεύτερο ανήκει στην ίδια σειρά του 1944 και είναι ένα εικοσάδραχμο. Στην μια πλευρά φέρει την κεφαλή του Δία ενώ στην άλλη τον πίνακα του Νικόλαου Γύζη «Η Δόξα των Ψαρών».

      Παρατηρώντας αυτά τα χαρτονομίσματα κανείς απορεί για το πόσο άχαρα και μη ελληνικά είναι τα σύγχρονα τραπεζογραμμάτια του Ευρώ.

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Ένα σκίτσο των Ψαρών 10 χρόνια μετά την καταστροφή (1834)

Το χαρτογραφικό HMS Beacon

      Το σκίτσο των καταστρεμμένων Ψαρών  του Richard Copeland το είχα ακουστά χρόνια . Όσο όμως και αν το αναζήτησα σε ψηφιακές βιβλιοθήκες και συλλογές πουθενά δεν κατάφερα να το εντοπίσω . Μέχρι που πρόσφατα έτυχε να αγοράσω έναν χάρτη . Ο χάρτης αυτός είναι ένας ναυτικός  χάρτης του Αμερικάνικου πολεμικού ναυτικού ,του 1941. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τέσσερις διαφορετικούς χάρτες τυπωμένους μαζί. Περιλαμβάνονται το νησί του  Αϊ-Στράτη , η ακτές της Μύρινας (Κάστρο) και του Πουρνιά της νήσου Λήμνου και το σύμπλεγμα των Ψαρών. Ο χάρτης των Ψαρών είναι μια ανατύπωση του χάρτη που σχεδίασε ο Copeland to 1834 ,διορθωμένος από την ελληνική υδρογραφική υπηρεσία το 1935, όπως διαβάζουμε στο υπόμνημα του. Στην άκρη λοιπόν αυτού του χάρτη υπάρχει ανατύπωση και του περίφημου σκίτσου των καταστεμένων Ψαρών που σχεδίασε ο Copeland.

Χάρτης του Αμερικάνικου Πολεμικού
Ναυτικού 1941 επάνω είναι σημειωμένες
οι θέσης των Γερμανών στα Ψαρά
(Χωριό και Φανάρι)

     Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο Richard Copeland ήταν ένας Βρετανός αξιωματικός του Βρετανικού Ναυτικού. Ως κυβερνήτης του χαρτογραφικού πλοίου HMS Beacon πραγματοποίησε πολλές χαρτογραφήσεις της Μεσογείου και ως εκ τούτου και των ακτών και νησιών του Αιγαίου πελάγους. Στα Ψαρά βρέθηκε το 1834 όπου τα βρήκε σχεδόν έρημα. Ελάχιστοι Ψαριανοί έχουν επιστρέψει. Η πόλη των Ψαρών ήταν πλήρως κατεστραμένη.  Δεν ξέρουμε αν το σκίτσο έγινε από τον ίδιο η από άλλο μέρος του πληρώματος . Ως κυβερνήτης του πλοίου ο χάρτης αλλά και το σκίτσο των Ψαρών έλαβε το όνομα του. Ο δημιουργός έκατσε στην Βίγλα, λίγο πιο κάτω από τους ερειπωμένους ανεμόμυλους, και με το πενάκι του σχεδίασε αυτό που έβλεπε. Την πόλη των Ψαρών γεμάτη ερείπια, σπίτια ισοπεδωμένα ή μισογκρεμισμένα. Μόνο στον Κάβο βλέπουμε να στέκονται τα αρχοντικά του Μοναρχίδη και  του Αποστόλη, αυτά που σήμερα είναι θέμα χρόνου να καταρρεύσουν , μαζί τους και το Αρχοντικό  του Γιαννίτση που πρόσφατα ευτυχώς αναστηλώθηκε από τον Νικόλαο Δημητρέλη και μπορούμε να καταλάβουμε πως ήταν τα προεπαναστατικά αρχοντικά του Κάβου , αλλά για το συγκεκριμένο κτήριο θα σας γράψω άλλη φορά. Στην κορυφή της Μαύρης Ράχης  τα απομεινάρια της έκρηξης του Παλιόκαστρου και λίγο πιο δεξιά η καμένη εκκλησία του Αι- Νικόλα, η μητρόπολη του Αιγαίου, και το κτήριο της Βουλής των Ψαρών. Δίπλα στον Μόλο του Βαρβάκη διακρίνονται τα ερείπια από τα σιλό του λιμανιού και τους μύλους της Μαύρης Ράχης. Ενώ αριστερά στο σκίτσο διακρίνουμε την εκκλησία της Αγιά Σοφιάς, τον Οίκο Ιστιοφόρων δηλαδή  Ναυτικό Επιμελητήριο των Ψαρών (Παλιό Σχολείο), το σήμερα κατεστραμμένο σπίτι του Παγκάρα στον Κατσούνι και τα Σπιτάλια (λοιμοκαθαρτήριο), όλα τους μισογκρεμισμένα. Κάτω από το σκίτσο διαβάζουμε «Η ερειπωμένη πόλη των Ψαρών και το κάστρο» και από κάτω σημειώνει «από  τους ανεμόμυλους» δηλαδή την τοποθεσία που σχεδιάστηκε.

         Το σκίτσο αυτό από το χάρτη του  Copeland είναι η μοναδική απεικόνιση των Ψαρών μόλις 10 χρόνια μετά την Καταστροφή και πριν αρχίσουν οι Ψαριανοί να επιστρέφουν. 

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Περί γεννήσεως του Κανάρη στην Πάργα και άλλων γελοιοτήτων!

     Το άρθρο αυτό ήθελα από καιρό να το γράψω καθώς με έχει απασχολήσει χρόνια αυτή η υπόθεση και συχνά πυκνά βρίσκω ιστοσελίδες που αναπαράγουν αυτή την γελοιότητα. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή όμως.

       Πριν περίπου 70 χρόνια ένας ηπειρώτης ο Δ.Γατόπουλος βρήκε, λέει, το χαμένο ημερολόγιο του Κανάρη και λίγο αργότερα, τη δεκαετία του ‘70, ένας δάσκαλος από τα Ιωάννινα ονόματι Γρηγόριος Κομπίλας βάλθηκε από το τίποτα να αποδείξει ότι ο Ψαριανός Κωσταντής Κανάρης γεννήθηκε στην Πάργα οπού και μεγάλωσε μέχρι τα 15 του χρονιά ώσπου ήρθε στα Ψαρά. Γράφει μάλιστα ο παραχαράκτης και ένα βιβλίο με τίτλο «Κ. Κανάρης , ένας Ψαριανός από την Πάργα» .Το βιβλίο αυτό μου απέστειλε ο Δήμαρχος Πάργας το 2006 όταν του έστειλα επιστολή διαμαρτυρόμενος για ανάρτηση του Δήμου Πάργας που παρουσίαζε τον Κανάρη γεννημένο στην Πάργα. Το βιβλίο αυτό μόνο συλλογή ανεκδότων μπορεί να χαρακτηριστεί και κάθε σοβαρός άνθρωπος με την κοινή λογική μπορεί να αντικρούσει τα παιδαριώδη επιχειρήματα του Κομπίλα όπως έκανα και εγώ σε δεύτερη επιστολή μου προς τον τότε δήμαρχο η οποία και ποτέ δεν απαντήθηκε.

        Πως όμως ξεκίνησε όλη αυτή η ιστορία . Οι Παργινοί υποστηρίζουν ότι όταν ο Κανάρης πήγαινε στην Δανία για να προσφέρει το στέμμα της Ελλάδας στον Γεώργιο σταμάτησε στην Κέρκυρα λόγο ζημιάς του πλοίου . Εκεί ο Κανάρης συνάντησε τον Βαλαωρίτη και μαζί επισκέφτηκαν την κοινή τους πατρίδα την Πάργα. Μάλιστα υποστηρίζουν ότι τα αναφέρει ο Κανάρης στο προσωπικό του ημερολόγιο. Οι Παργινοί βέβαια ξεχνούν πρώτον ότι μέσα σε 3 μόλις ήμερες που έκατσε το πλοίο στην Κέρκυρα είναι αδύνατον ο Κανάρης να πήγε στην Πάργα και δεύτερον και κυριότερο ή Παργα εκείνη την εποχή, 1863, ήταν ακόμα τουρκικό έδαφος και γνωρίζουμε όλοι ότι ο Κανάρης ήταν τρομοκράτης και δολοφόνος για τις τουρκικές αρχές οπότε είναι αδιανόητο να επισκεφθεί τουρκικό έδαφος. Ο Βαλαωρίτης το μόνο που διασώζει είναι η γνωριμία του με το Κανάρη στο λιμάνι της Κέρκυρας και σε μία ιδιωτική τους συζήτηση περί της Ηπείρου υποστηρίζει ότι ο Κανάρης αναφέρει «Η λατρευτή Πάργα, πάντα μου θύμιζε τα παιδικά μου χρόνια και τους αλλεπάλληλους αγώνας των προγόνων μου».

       Και είναι φυσικό να αναφέρει κάτι τέτοιο ο Κανάρης πρώτον γιατί νέος στο καράβι του θείου του Δ. Μπουρέκα βρέθηκε στην Πάργα (1803) για να μεταφέρει μαζί με άλλα Ψαριανά καράβια τους Σουλιώτες στην Κέρκυρα , όταν εναντιώθηκαν στον Αλί Πασά και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το Σούλι και δεύτερον ο αγώνας αυτός των Σουλιωτών είναι ένας από του αλλεπάλληλους αγώνες των Ελλήνων εναντία των τούρκων. Αυτός είναι ο λόγος που η Πάργα θυμίζει στον Κανάρη τα παιδικά του χρόνια και όχι το ότι γεννήθηκε εκεί.

       Τα υποτιθέμενα  απομνημονεύματα- ημερολόγιο του Κανάρη είναι ένα αισχρό κατασκεύασμα. Πρώτον γιατί λέει πρόκειται για ένα ημερολόγιο το οποίο απόγονοι του αγωνιστή εμπιστευθήκαν στον Γατόπουλο και εκείνος στον Κομπίλα μυστικά. Λες και ένα τόσο σημαντικό έγγραφο ενδιαφέρει έναν μόνο έναν άγνωστο δάσκαλο από τα Ιωάννινα και όχι όλο το ελληνικό έθνος. Δεύτερον η γλώσσα του κατασκευάσματος αυτού είναι τέτοια (καθαρεύουσα και με στοιχεία αρχαϊζουσας) που με κανέναν τρόπο δεν γίνετε να το έχει γράψει ο Κανάρης ο οποίος γνώριζε γραφή και ανάγνωση όπως την έμαθε στο καράβι του Μπουρέκα από τους υπόλοιπους Ναύτες απλοϊκά και που ακόμα και η υπογραφή του τα πρώτα χρόνια είναι ανορθόγραφη. Τέλος ένα τέτοιο κείμενο , του μεγαλύτερου ίσως Έλληνα θαλασσινού αγωνιστή , αποκλείεται να μην είχε εκδοθεί όπως συνέβη με τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη ή ακόμα και του σχεδόν αγνώστου Μακρυγιάννη.

        Ένα ακόμα γεγονός είναι το ότι ο Κανάρης πέθανε σε βαθύ γήρας. Όλα αυτά τα χρόνια εκδόθηκαν πολλά βιβλία σχετικά με την ζωή και την δράση του σε όλα αναφέρεται ότι γεννήθηκε στα Ψαρά. Αν κάτι τέτοιο ήταν λάθος δεν θα έσπευδε πρώτος να το διορθώσει. Ακόμα όλοι όσοι των επισκεπτόνταν στο σπίτι του στην Κυψέλη έμεναν έκπληκτοι με την σεμνότητα και την ταπεινότητα του. Όταν η συζήτηση πήγαινε στα κατορθώματα του εκείνος ήξερε πώς να γυρίζει την κουβέντα ώστε να μην μιλήσει για αυτά. Και αναφέρει ένας γάλλος περιηγητής ότι όταν των ρωτούσε επανειλημμένα για την δράση του στην Επανάσταση εκείνος φανερά εκνευρισμένος του έδειξε μια γκραβούρα τον Ψαρών που είχε στον τοίχο του και ειπε «αυτή είναι η ιστορία μου, για αυτά να γράψεις!». Πως γίνεται ένας τόσο σεμνός άνδρας να έγραψε δήθεν απομνημονεύματα. 

         Ακόμα και ο μεγάλος ιστορικός Νικόδημος που ξέρουμε καλά ότι στο έργο του δεν αναφέρει πολλά για τα κατορθώματα του Κανάρη καθώς υπήρχε ένας άτυπος ανταγωνισμός μεταξύ τους και για τον λόγο αυτό τον επιπλήττει στα γραπτά του ο Κοτζίας , αν υπήρχε ένα μεμπτό στοιχείο στην καταγωγή του Κανάρη δεν θα το ανέφερε. Ξέρουμε πολύ καλά ότι στα Ψαριανά καράβια υπηρετούσαν και έλληνες από άλλες περιοχές. Σε κάθε αναφορά προς της αρχές των Ψαρών αν επρόκειτο για ξένο αναφέρονταν πάντα η καταγωγή του όπως διαβάζουμε για τον Ιωάννη Δημουλίτσα (Πατατούκο) ότι είναι από την Πάργα κι ας έμενε στα Ψαρά πάνω από 40 χρόνια κι ας είχε προσφέρει τόσα στον αγώνα με την δημιουργία των πυρπολικών ή για τον ατρόμητο Καραβόγιαννο (Ιωάννη Θεοφιλόπουλο) ότι είναι Πελοποννήσιος. Οι Ψαριανοί πάντα ξεχώριζαν του Ψαριανούς από τους υπόλοιπους έτσι θα έκανα και με τον Κανάρη ,αν δεν ήταν γεννημένος στα Ψαρά, να είστε σίγουροι.

   

Προτομή Κανάρη στην Πάργα.

Στα αποκαλυπτήρια μάλιστα της προτομής 

παρευρέθησαν τρισέγγονα του Κανάρη . 

Είναι τα ιδία τρισέγγονα που έρχονταν μέχρι

 την δεκαετία του 80 στα Ψαρά για να τιμήσουν 

την γενέτειρα του προγόνου τους. Αυτά γιατί 

κάποιοι  θεωρούν ικανό το γεγονός αυτό να 

αποδείξει τα αναπόδεικτα. Είναι προφανές ότι 

και οι ίδιοι βρίσκονται σε σύγχυση. 

       Τέλος θα σας παραθέσω μερικά στοιχεία που συγκέντρωσαν κυρίως οι Δ. Ανδριάνας και Δ. Φωτιάδης την δεκαετία του ’80 προκειμένου να απαντήσουν στον Κομπίλα ο οποίος κατέκλυσε με επιστολές ακαδημαϊκούς ,εφημερίδες και λοιπούς φορείς ώστε να παρουσιάσει το παραμύθι του ως ιστορική ερεύνα. Μέσα από τα στοιχεία αυτά αποδεικνύεται όχι μονό ότι ο Κανάρης γεννήθηκε στα Ψαρά αλλά και ότι ο πατέρας του Μικές Κανάριος (και όχι Νικόλαος Σπηλιωτέας όπως υποστηρίζει ο Κομπίλας ότι έλεγαν τον Μίκε Κανάρη πριν υποτίθεται αλλάξει όνομα) γεννήθηκε και αυτός στα Ψαρά . Όπως έχω ξαναγράψει οι Ψαριανοί γνωρίζουμε ότι δεν είμαστε αυτόχθονες και ότι οι περισσότεροι έχουμε έρθει από την Κυρίως Ελλάδα . Αν λοιπόν ο παππούς του Κανάρη έχει έρθει από την Πάργα , την Ιταλία όπως υποστήριξαν κάποιοι ή άλλο μέρος δεν είμαι σε θέσει να γνωρίζω ούτε εγώ ούτε οι παργινοί .

         Ο Κωνσταντίνος Μικέ Κανάρης λοιπόν ,αναφέρουν τα μητρώα αξιωματικών του Ναυτικού μας γεννήθηκε στα Ψαρά το 1795. Η εγγραφή αυτή στο μητρώο του Ναυτικού γινόταν κατά δήλωση του εγγραφόμενου. Ο ίδιος ο Κανάρης δηλαδή δηλώνει επίσημα στο ελληνικό κράτος ότι γεννήθηκε στα Ψαρά. Τώρα οι παργινοί ας υποστηρίξουν ότι ο Κανάρης ήταν τρελός και δεν ήξερε τι έλεγε. Και συνεχίζουμε ο Κωσταντής γεννήθηκε στα Ψαρά γιατί και ο πατέρας του Μικές Κανάρης ήταν επίσης γέννημα θρέμμα του ένδοξου νησιού μας. Ο Μικές Κανάρη, ο οποίος ήταν παντρεμένος με την Ψαριανή Μαρία Μπουρέκα είχε εκλεγεί επανειλημμένα Δημογέροντας στη Βουλή των Ψαρών. 

        Ο Ιστορικός Κωνσταντίνος Νικόδημος στο δίτομο βιβλίο του «Υπόμνημα της νήσου Ψαρών» τόμος Ά σελ 82, για τα ήθη, τα έθιμα και τους άγραφους νόμους της προεπαναστατικής κοινωνίας των Ψαρών που στην πλειοψηφία τους ισχύουν ακόμα και σήμερα, αναφέρει : 

«τα συνοικέσια εγένοντο μεταξύ Ψαριανών. Με ξένους δεν υπάνδρευον ούτε τους υιούς ούτε τας θυγατέρας των. Εάν δε ξένος τις ήθελε να νυμφευθεί θυγατέρα Ψαριανού ούτος έπρεπε να είναι ενδεέστατος δια να δώση την θυγατέρα του. Τοιαύτα τα συνοικέσια ήσαν ολίγα. Έπρεπε να είναι γνωστή η διαγωγή του νυμφίου και να έχη και εχέγγυα ότι δεν θα φύγη και αφήση την γυναίκα του και τα τέκνα του. Ο ξένος αυτός οσηνδήποτε κατάστασιν και αν απέκτα δεν διωρίζετο εις την δημοτική Αρχήν . Oι απόγονοί του όμως απέκτων το δικαίωμα τούτο.’’ 

       Εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα ο Μικές Κανάριος ήταν Δημογέροντας της Βουλής των Ψαρών που συνεπάγεται ότι ήταν γέννημα –θρέμμα Ψαριανός με τουλάχιστον Ψαριανή μητέρα διαφορετικά ήταν αδύνατος ο διορισμός του στην Δημοτική αρχή και ο γάμος του με Ψαριανή όπως βεβαιώνει ο Ιστορικός. Ακόμα γνωρίζουμε ότι συγγενείς του Κανάρη ήταν και ο Ναύαρχος των Ψαρών Νικολής Αποστόλης και ο πυρπολητής- μοναχός Ιωασάφ Νικολάρας, εκτός αν μας πουν ότι κι αυτοί είναι παργινοί που βρέθηκαν στα Ψαρά.

        Ο Κανάρης γεννήθηκε στα Ψαρά και καλά θα κάνουν όλοι οι παραχαράκτες της ιστορίας να το χωνέψουν. Αν ζούσε ο Κωσταντής σήμερα θα τους έλεγε αυτό που κάποτε είπε στον Όθωνα «ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΝΤΡΟΠΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΑ».

Μέχρι και το έτος θανάτου του έγραψαν λάθος τόση είναι η ασχετοσύνη τους!

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης