«Κανάρης ο Πυρπολητής» από τα «Κλασικά εικονογραφημένα».

       Τα Κλασσικά Εικονογραφημένα είναι σειρά κόμικς, που διασκευάζουν γνωστά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η σειρά κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1951 από τις εκδόσεις Πεχλιβανίδη, βασισμένη στην αντίστοιχη αμερικανική. Χαρακτηριστικό της ελληνικής έκδοσης ήταν η προσαρμογή θεμάτων ελληνικού ενδιαφέροντος, για την απόδοση των οποίων δούλεψαν γνωστοί Έλληνες εικαστικοί και λογοτέχνες. Τα κείμενα επιμελούνταν συνήθως ο Βασίλης Ρώτας. Τα Κλασσικά Εικονογραφημένα αποτέλεσαν μέρος της πολιτιστικής ζωής της χώρας για περίπου δυο δεκαετίες, και σύντροφο της παιδικής και νεανικής ηλικίας χιλιάδων Ελλήνων. Στο τεύχος 1029 παρουσιάζετε ο Κωνσταντίνος Κανάρης και το κατόρθωμα της Χίου. Αν και υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες , σε γενικές γραμμές η ιστορία δίνεται όμορφα και απλοϊκά. Εξάλλου απευθύνεται σε παιδιά.Παρακάτω σας παραθέτω ολόκληρο το τεύχος. Καλή ανάγνωση!

Παλαιοί χάρτες των Ψαρών

       Η ιδέα για το παρόν άρθρο ξεκίνησε από μια φράση της γιαγιάς μου . «Σήμερα είχε λειτουργιά στ’ Αι Γιωργάκη στα Χαλάσματα» μου είπε. «Που;» απάντησα εγώ . «Στον Αϊ Γιώργη στο Αρχοντίκη εκεί την περιοχή την λέγαμε Χαλάσματα». Τότε συνειρμικά μoυ ήρθε στο μυαλό ότι σε ένα χάρτη των Ψαρών του 15ου αιώνα ακριβώς εκεί που είναι ο Αϊ Γιώργης εμφανίζονταν να υπάρχει η τότε πόλη των Ψαρών. Οπότε σκέφτηκα σήμερα να σας παρουσιάσω μερικούς παλιούς πολύ ενδιαφέροντες χάρτες των Ψαρών. Και όσο αναφορά την σκέψη μου , σε συζήτηση που είχα με τον τέως Δήμαρχο Ψαρών Εμ. Αγαπούση και εκείνος είχε κάνει την ίδια σκέψη και μάλιστα το είχε συζητήσει και με αρχαιολόγους, που εργάζονταν στην ανασκαφή της μυκηναϊκής πόλης του Αρχοντικιού, οι οποίοι όμως σε πρόχειρη έρευνα που έκαναν στην συγκεκριμένη τοποθεσία δεν εντόπισαν κάτι. Ποιος ξέρει ίσως στο μέλλον και με εντατικότερη έρευνα εκεί να ανακαλύψουμε τα απομεινάρια των μεσαιωνικών Ψαρών. Ας περάσουμε όμως να δούμε κάποιους από τους χάρτες που ανέφερα.

    Ο πρώτος χάρτης είναι του 1420 σχεδιασμένος από τον Cristoforo Buondelmonti, έναν Ιταλό καλόγερος και γεωγράφο, που κατασκεύασε χάρτες του Αιγαίου και της Κωνσταντινούπολης και ήταν ο πρώτος χαρτογράφος αυτών των περιοχών. Δυστυχώς το ιταλικό κείμενο που συνοδεύει τον χάρτη δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τι περιλαμβάνει. Ο χάρτης αυτός όπως και οι δύο επόμενοι βρίσκονται στο Εθνικό Ναυτικό Μουσείο του Greenwich. Βλέπουμε καθαρά ότι η πόλη των Ψαρών τοποθετείται στην περιοχή των «Χαλασμάτων».

     O επόμενος χάρτης από το Ναυτικό Μουσείο του Greenwich είναι ένας βενετσιάνικος χάρτης του 1485 σχεδιασμένος στο Isolario του από τον Bartolommeo Dalli Sonetti .

    Ο τελευταίος χάρτης είναι του Antonio da Milo ο οποίος ήταν Έλληνας καπετάνιος και χαρτογράφος με σημαντικότατο έργο στη σύνταξη χαρτών(ισολάρια, πορτολάνους και άτλαντες) με καταγωγή από τη Μήλο. Ο χάρτης είναι του 1590 και συνοδεύεται από κείμενο το οποίο και πάλι προς το παρόν δεν γνωρίζω τι αναφέρει. 

    Ο επόμενος χάρτης είναι σχεδιασμένος από τον τούρκο χαρτογράφο Πίρι Ρέις και βρίσκεται στην συλλογή Walters. Ο χάρτης χρονολογικά τοποθετείται από το 1502 που ξεκίνησε να χαρτογραφεί έως το 1554 όπου πέθανε. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι στο Νότιο μέρος του νησιού ο Ρέις έχει σχεδιάσει ένα κάστρο επάνω σε λόφο ,αν ισχύει η υπόθεση ότι το Παλιόκαστρο της Μαύρης Ράχης κτίστηκε από τους Γενουάτες της Χίου, κατά την κατοχή του νησιού από την Γένοβα 1346-1566 ,τότε ίσως ο Πίρι Ρέις μας διασώζει την πρώτη και μοναδική απεικόνιση του Παλιόκαστρου της Μαύρης Ράχης προ της καταστροφής.

    Ένας ακόμα χάρτης του Ρέις απεικονίζει το Βορειοανατολικό Αιγαίο και τα Ψαρά χαρακτηριστικό αυτού του χάρτη είναι η απεικόνιση και της νησίδας του Καλόγερου για την οποία όμως θα μιλήσουμε άλλη φορά.

    Στην συνέχεια έχουμε ένα χάρτη των Ψαρών του 1687 από τον Olfert Dapper, ένα Ολλανδό φυσικό, γεωγράφο και συγγραφέα. 

    Τέλος ο Μασσαλιώτης υδατογράφος Joseph Roux στου δυο χάρτες του ,του 1750-1764, που ακολουθούν επικεντρώνεται κυρίως στο φυσικό λιμάνι του κόλπου του Αρχοντικιού. Σημειώνει ότι η πόλη βρίσκεται στην σημερινή της θέση ενώ στο Αρχοντίκη και στο Φτελιό σχεδιάζει σπιτάκια κάτι που κάνει όμως και στην βραχονησίδα του Αι – Νικολάκη. Στον δεύτερο χάρτη είναι χαρτογραφημένος και ο βυθός του κόλπου.

    Αυτοί ήταν οι χάρτες των Ψαρών που εγώ εντόπισα. Άλλους κατά τύχη άλλους με έρευνα και επιμονή.

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Η Ιστορική Αδελφότης Ψαριανών

    Εδώ και πολύ καιρό θέλω να γράψω ένα άρθρο για την Αδελφότητα Ψαριανών .Έφτασε λοιπόν η ώρα .

    Η Ιστορία της είναι μεγάλη και δικαίως θα μπορούσε να αποκαλείται Ιστορική Αδελφότητα Ψαριανών  και όχι απλά Αδελφότητα Ψαριανών. Όσο εύκολο είναι να βρεθούν  στοιχεία για την δράση του συλλόγου από την δεύτερη επανίδρυση του το 1977 τόσο δύσκολη είναι η ανεύρεση στοιχείων από το 1824 έως το 1977. Για καλή τύχη των Ψαρών οι κοπιώδης αναζητήσεις του Δημητρίου Ανδριάνα απέφεραν καρπό και έτσι γνωρίζουμε έστω και ελάχιστα από το παρελθόν. Μας πληροφορεί λοιπόν ο επίτιμος πρόεδρος της Αδελφότητας ότι η πρώτη ίδρυση του συλλόγου γίνεται λίγο μετά την καταστροφή των Ψαρών στα τέλη του 1824 στην Σύρο όπου έχει καταφύγει ένας μεγάλος όγκος Ψαριανών προσφύγων. Πρωταρχικός στόχος η περίθαλψη χήρων και ορφανών συμπατριωτών τους. Η Αδελφότητα Ψαριανών δραστηριοποιείτε έντονα στην Ερμούπολη και καταφέρνει μέχρι και την ίδρυση ορφανοτροφείου και από αρχεία πληροφορούμαστε ότι το 1855 οργανώνει ακόμα και μνημόσυνο για τους  πεσόντες Ψαριανούς διατηρώντας άσβεστη την ιστορική μνήμη . Με την μετακίνηση Ψαριανών προς την Ερέτρια , όπου ιδρύονται τα Νέα Ψαρά, ιδρύεται και εκεί  παράρτημα της Αδελφότητας Ψαριανών. Η σταδιακή αποχώρηση των Ψαριανών από την Σύρο για τα Ψαρά , την Ερέτρια και κυρίως τον Πειραιά έχει ως αποτέλεσμα σταδιακά να διαλυθεί η πρώτη Αδελφότητα . Το κενό όμως που δημιουργήθηκε δεν άργησε να φανεί.

      Οι εγκατεστημένοι στον Πειραιά Ψαριανοί παίρνουν την απόφαση να επανιδρύσουν την Αδελφότητα . Το πρωτοδικείο Πειραιά αναγνωρίζει στις 21 Δεκεμβρίου 1924 το αλληλοβοηθητικό σωματείο «Αδελφότης Ψαριανών» το οποίο ανεπίσημα ιδρύθηκε περίπου ένα χρόνο πριν.  Το νέο σωματείο  βάζει σαν στόχο την διατήρηση της Ιστορικής μνήμης, βλέπε κατασκευή μνημείου Ηρώων στα Ψαρά, εορτασμός εκατονταετηρίδας Ολοκαυτώματος Ψαρών με την κοπή μεταλλίου κ.α. , αλλά κυρίως την σύσφιξη των δεσμών μεταξύ των Ψαριανών του Πειραιά και της Αθήνας. Πρώτος αιρετός πρόεδρος  υπήρξε ο Γ. Δομεστίνης.

     Στις 30 Ιανουαρίου 1935 για άγνωστο λόγο η Αδελφότητα Ψαριανών μετονομάζεται εις «Ένωσις Ψαριανών Αλληλοβοηθείας» με πρόεδρο τον Δ. Παππά. Ο σύλλογος  θα επιζήσει μέχρι τα τέλη του 1950. Το 1958 εμφανίζεται ένας νέος σύλλογος  ,που ουσιαστικά αποτελεί την συνέχεια της Αδελφότητας Ψαριανών, ο σύλλογος «Φίλοι των Ψαρών» . Ο σύλλογος ιδρύθηκε στις 22/11/1958 με πρωτοβουλία των επιφανών Ψαριανών της Αθήνας και πρόεδρο τον Ψαριανό αντιναύαρχο Γ. Παγκάρα. Αν και η δραστηριότητα του συλλόγου είναι έντονη αναγνωρίζεται επίσημα από το Πρωτοδικείο Αθηνών μόλις το 1973. Ο σύλλογος αυτός ελλείψη μελών θα αναστείλει την λειτουργία του το 1990.

     Η επανίδρυση της σημερινής Αδελφότητας Ψαριανών υπήρξε επιτακτική ανάγκη για την αντιμετώπιση σωρείας προβλημάτων των Ψαρών αλλά και σύσφιξης των δεσμών της ψαριανής κοινότητας του Πειραιά και της Αθήνας που μετά την δεκαετία του 1950 λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης αυξήθηκε σημαντικά.  Έτσι την 2^α Οκτωβρίου 1977 οι Ψαριανοί του Πειραιά παίρνουν την απόφαση για την επανίδρυση της Αδελφότητας Ψαριανών. Διαβάζουμε στο ιδρυτικό του συλλόγου: 

ΙΔΡΥΤΙΚΟΝ ΣΥΛΛΟΓΟΥ 1977

«Εν Πειραιεί σήμερον την 2αν Οκτωβρίου 1977, οι κάτωθι υπογεγραμμένοι Έλληνες πολίται […]Αποφασίζομαι

         Ιδρύομεν εκπολιτιστικόν σύλλογον υπό την επωνυμίαν  «ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ ΨΑΡΙΑΝΩΝ» ούτινος έδραν ορίζεται ο Πειραιεύς σκοπός δε τούτου ο εξωραϊσμός της νήσου Ψαρά, η   σύσφιξις μεταξύ των μελών των πατριωτικών και  φιλικών δεσμών,η ανάπτυξις του πνεύματος της αγάπης και της αλληλεγγύης μεταξύ αυτών, η αλληλοβοήθεια και αλληλοϋποστήριξη των μελών του, η δια παντός νομίμου μέσου υποστίριξι ς και προάσπισις των συμφερόντων αυτών και της γενέτειρας των νήσον ΨΑΡΑ, η διατήρησις των ηρωϊκών παραδόσεων και εθίμων  της ιδιαιτέρας πατρίδος των Ψαρά, η δημιουργία εκπολιτιστι κών εκδηλώσεων και έργων και η ανάπτυξις συνεχούς επικοινωνίας  με την γενέτειρα  των.»

Και παρακάτω  διαβάζουμε το πρώτο πρωσορινό διοικιτικό συμβούλειο

        Κοτρόζος Κωνσταντινος , Πρόεδρος

        Κωνσταντάρας Στυλιανός,  Αντιπρόεδρος

        Κοντίτσης Βασίλειος, Γεν. Γραμματέας

        Βασιλικής Γεώργιος, Ταμίας

        Σκανδάλης Μαρκέλλος , Μέλος

        Κωνσταντάρας Ιωάννης, Μέλος

        Λούπης Νικόλαος , Μέλος

     Κάπως έτσι λοιπόν ξεκίνησε η ιστορία της σύγχρονης Αδελφότητας Ψαριανών. Θα ακολουθήσουν πολλά αιρετά διοικητικά συμβούλια με προέδρους τους Δημήτριο Ανδριάνα, Νικόλαο Βογιατζή, Γεώργιο βασιλική, Κωνσταντίνο Ορφανό, Δήμητρα Ηλία Ανδρέα Καραγιώργη και Μαρία Μόρου που όλοι θα εργαστούν για τους σκοπούς της Αδελφότητας Ψαριανών και κυρίως για τα συμφέροντα των Ψαρών. Οι καίριες παρεμβάσεις της Αδελφότητας Ψαριανών σε  διαφόρους φορείς (Κεντρική Κυβέρνηση, Τοπική Αυτοδιοίκηση , Επιχειρηματίες κτλ) έφεραν θεαματικά αποτελέσματα στην βελτίωση των Ψαρών. Σε εποχές που η επικοινωνία ήταν εξαιρετικά δύσκολη  η Αδελφότητα Ψαριανών ήταν ο μοναδικός σύνδεσμος των Ψαρών με την πρωτεύουσα. Δεν είναι  δυνατόν να απαριθμήσουμε το σύνολο των ενεργειών του συλλόγου στο παρόν Ιστολόγιο. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε μόνο λίγα από τα επιτεύγματα της.

Η ίδρυση Γυμνασίου Λυκείου και Νηπιαγωγείου στα Ψαρά και η ανέγερση του κτηρίου για την στέγαση του Γυμνασίου –Λυκείου, η κατασκευή λιμενοβραχίονα 250 μέτρων, η διάνοιξη του δρόμου από το χωριό στο Μοναστήρι μήκους 12 χλμ  και άλλων αγροτικών δρόμων προς διάφορες περιοχές του νησιού , η αναστήλωση των προεπαναστατικών κτηρίων της Βουλής Των Ψαρών, των Σπιταλιών και του Μύλου της Μαύρης Ράχης ,την Ίδρυση πνευματικού κέντρου και την αποστολή 4.000 βιβλίων, η φύτευση 400 δενδρυλλίων στην περιοχή Αγ, Σοφίας, η ανέγερση τηλεφωνικού κέντρου 300 παροχών και η ανέγερση του Ιατρείου στον ποταμό, η κατασκευή γηπέδων και ελικοδρομίου, η κατασκευή του εργοστασίου ΔΕΗ με την δημιουργία 6 θέσεων εργασίας, η κατασκευή της πλατείας Ναυάρχου Αποστόλη στην περιοχή Κάβος, η κατασκευή ορειχάλκινων προτομών των ηρώων Κανάρη, Αποστόλη, Παπανικολή και Νικόδημου και η κατασκευή μνημείων, η ανάπλαση της Μαύρης Ράχης, η επισκευή του αλωνιού της Ιεράς Μονής Ψαρών, η δωρεά πολυέλαιου στην Παναγία Βατούσενα ,η κατασκευή μαρμάρινων σταυρών στον δρόμο του μοναστηριού, η συμμετοχή στην έκδοση του βιβλίου «Ο Άγιος Νικόλαος των Ψαρών»,  η καθιέρωση της ακτοπλοϊκής γραμμής Πειραιώς –Ψαρών (πρόδρομος της γραμμής Λαύριο-Ψαρά) για την οποία δεν έπαψε στιγμή να αγωνίζεται και φυσικά το μεγαλύτερο επίτευγμα από όλα η μετατροπή της Κοινότητας Ψαρών σε Δήμο τιμής ένεκεν το 1984, καθώς και τόσα άλλα που όπως προείπα είναι ακατόρθωτο να απαριθμήσω .

Στις μέρες μας ευτυχώς η τοπική αυτοδιοίκηση των Ψαρών είναι σε θέση να προασπίσει τα συμφέροντα του νησιού και να διεκδικήσει όλα όσα πρέπει να γίνουν. Έτσι η Αδελφότητα επικεντρώνει την δραστηριότητας  της στην πολιτιστική προβολή των Ψαρών (Χορευτικά συγκροτήματα , αναβιώσεις εθίμων , εκδόσεις κ.α.) και στην σύσφιξη των δεσμών μεταξύ των μελών της (Διοργάνωση συναθροίσεων, χοροεσπερίδες, εκδρομές κ.α.). Δεν παύει όμως ποτέ να ενδιαφέρετε και για τα πραγματικά προβλήματα του νησιού υποστηρίζοντας κάθε θετική προσπάθεια αλλά και καταγγέλλοντας  κάθε προσπάθεια υποβάθμισης της ποιότητας ζωής των Ψαριανών προτείνοντας λύσεις και δείχνοντας για ακόμα μια φορά τον δρόμο της αλλαγής . Η Αδελφότητα Ψαριανών παραμένει ένα ζωντανό ,σύγχρονο σωματείο πιστό στην ιδρυτική διακήρυξη του 1977 και το χρέος  που της προδίδουν τα 190 χρόνια ιστορίας της.

Παρέλαση 25ης Μαρτίου Πειραιάς

Ακολούθουν κάποιες φωτογραφίες από τιμητικές διακρίσεις και μετάλλια που έχει λάβει η Αδελφότητα Ψαριανών για την πλούσια δράση της.  

Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
 η Αδελφότης Ψαριανών το παρέλαβε ως εκπρόσωπος των Ψαρών

Βραβείο Euroclassica Ομηρικής Ακαδημίας

Μετάλλιο ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ για τα
100 χρονια απο την γέννηση του
Ανδρέα Χατζηκυριάκου

Τιμητικό Δίπλωμα απο το Πνευματικό Κέντρο Πειραιώς "Ο ΦΙΛΩΝ" 

Φέτος μετά από αγώνα χρόνων η Αδελφότητα Ψαριανών κατάφερε να αγοράσει νέο γραφείο ώστε να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της κάτι που αδυνατούσε στο πολύ μικρό πρώην γραφείο της.  Το γραφείο βρίσκεται   Χαριλάου Τρικουπη21 Πειραιάς ΤΚ185 36 (τηλ & Φαξ 210 4182408)

Η Ψαριανή Σημαία κυματίζει έξω από το νέο γραφείο.

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης

Ολοκαύτωμα Ψαρών... αντί των τετριμμένων...

Ο Μοναχός Πυρπολητής Ιωάσαφ Νικολάρας

      Πριν ακριβώς 191 χρόνια μια νύχτα σαν την σημερινή 6 προς 7 Ιουνίου 1822  κάτι  μαγικό , παραμυθένιο συνέβη στο λιμάνι της Χίου . Μια χούφτα Ψαριανοί  μαζί με μερικούς Υδραίους βάλθηκαν να ξεκάνουν τον τούρκικο στόλο και να πάρουν εκδίκηση για την φοβερή σφαγή της Χίου. Ο Κανάρης για τους Ψαριανούς κολλά το μπουρλότο του στην ναυαρχίδα , τινάζει στον αέρα  τον Ναύαρχο Καρά Αλή και τσακίζει το γόητρο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας . Ο Πιπίνος για τους Υδραίους αναλαμβάνει την υποναυαρχίδα αλλά πιο άτυχος δεν τα καταφέρνει προκαλεί όμως μεγάλες ζημιές.  

      Δεν θα σας μιλήσω ούτε για τον Κανάρη ούτε για τον Πιπίνο, έχουν γράψει πολλοί για εκείνους. Σήμερα θα σας γράψω για τον Ιωάσαφ το μοναχό. Ο Ιωάσαφ Νικολάρας  , Γιάσοφος για τους Ψαριανούς , ήταν ένας Ψαριανός  καλόγερος νέος γύρω στα 20 που μόναζε στην Μοναστήρι των Ψαρών.  Όταν  πάρθηκε η απόφαση να καεί η ναυαρχίδα ,σε ένα καφενείο στα Ψαρά, ο Γιάσοφος που έτυχε να είναι στο χωριό  το έμαθε από τον αξάδερφο  του Κανάρη. Τότε κάτι σκίρτησε μέσα του και άφησε στην άκρη την καλογερική εντάχθηκε στο πλήρωμα του ξαδέρφου του και τον ακολούθησε στην Χίο και έπειτα στην Τένεδο και την Σάμο. Έκανε υπακοή στις προσταγές του έθνους πολέμησε ηρωικά σε όλο τον αγώνα και στην άλωση των Ψαρών τον βρίσκουμε να μάχεται στο Μοναστήρι. 
           Δυστυχώς ελάχιστα έχουν γραφτεί για αυτόν . Ο Δ. Σπανός στο βιβλίο του «Συμβολή των Ψαρών το 1821» αναφέρει «Ιωάσαφ Νικολάρας. Ιερομόναχος , συγγενής  και συναθλητής του Κανάρη, έλαβε μέρος εις την πυρπόλησιν της τουρκικής ναυαρχίδος εν Χίω και της φρεγάτας εν Σάμω . Διεκρίνετο δια την τόλμην και την γενναιότητά του.» Σε άλλο σημείο ο Σπανός πάλι, καταγράφοντας την προφορική παράδοση, γράφει ότι ο Γιάσοφος εμψύχωνε τον αξάδερφό του Κανάρη λέγοντάς του «Αγάντα Κωνσταντή! Θα ΄μαι και εγώ μπουρλοτιέρης στο πλευρό σου, βαστώντας, όχι ύσοπω αγιασμού για να προφυλάη τα ντελίνια (πλοία της γραμμής), αλλά φρυγανόσκουπα βουτηγμένη στο κατράμι για να τους βάζω γιαγκίνι (πυρκαϊάν)». Και ήτο πράγματι ο σπουδαιότερος βοηθός του (Κανάρη) ο Νικολάρας και κατά την πυρπόλησιν της ναυαρχίδος εις Χίον και εις άλλα πολλά κατορθώματα εκ των θαυμαστών ναυτικών άθλων του Κων. Κανάρη.  Ο Δημήτριος Ανδριάνας μας διασώζει στο περιοδικό «Ψαρά»  μια χαλκογραφία του ήρωα και ένα ποίημα για αυτόν (βλ τέλος άρθρο) το όποιο φέρει δυστυχώς μόνο τα αρχικά του δημιουργού του Γ.Π.  Επίσης ο Δ. Ανδριάνας σε ένα σχετικά πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό «Ψαριανή Μεταμόρφωση» (Χρόνος 1ος τεύχος 2ο)  δίνει λογοτεχνικά αρκετά στοιχεία που έχει συγκεντρώσει.

Ποίημα αφιερωμένο στον Ιωάσαφ Νικολάρα

Αν άκουσες ν' αντιλαλεί των θαλασσών ο Άρης,

Του κυναιγείρου των Ψαρών τα τρόπαια τα θεια,

Αν συμβαδίζουν αστραπαί με τ' όνομα  «Κανάρης»

Kαι δάφνες άλλες δι' αυτόν δεν εχ' η ιστορία,

Εν δάκρυ χύσε σεβασμού εις την εικόνα ταύτην,

Του πρώτου βλέπεις ναύτου μας τον σύντροφον και ναύτην. 

Σχεδόν ήλιους είκοσι δεν είχε χαιρετήσει, 

Κ' ετίναξε το ράσον του η βόμβα του αγώνος,

Ένας πασάς επιχειρεί την Χίον να χτυπήση,

Και κατ' αυτού επέρχεται με τον Κανάρη μόνος,

Πυρ, εις τα σκότη της νυκτός, πυρ εις τους τούρκους λέγει,

Και τον σατράπην πυρπολεί και την τριήρη φλέγει.                                          

Άλλος, δέσμιαν οδηγών την Νέμεσις της μοίρας,

Άλλος εις Τένεδον πασάς εμπίπτει ως νεφέλη,

«στάσου» του λέγει και πηδών με δαυλοφόρους χείρας,

Και ναυαρχίδα και πασά εις τους αιθέρες στέλλει,

Ενώπιων του, δ' έντρομος κατησχυμένος όλος

Ακόμη φευγ' εις Βόσπορον ο αλαζών του στόλος.                              

Φρεγάτα ζώνει τα νερά της Σάμου της ανδρείας

Και χιλιάδες απειλούν την γην της οπλισμένοι,

Έξαιφνης πλην τινάσσεται ο μαύρος του μανδύας,

Κι «Ο μοναχός!» φωνάζουσι οι τούρκοι φοβισμένοι...

Μια λάμψις, ένα σύννεφον και φλέγετ' η τριήρης,

Ο δε στρατός λιποτακτεί οργής και φόβου πλήρης

                                                                                  Γ.Π.   

Aξίζει να σημειωθεί ότι στην λαϊκή παράδοση έχει επικρατήσει η άποψη ότι ο Γιάσοφος  ήταν εκείνος που έθεσε το πυρ στη Χίο και τη Σάμο χαρακτηριστικός είναι ο παρακάτω πίνακας ,αγνώστου καλλιτέχνη, που βρίσκεται στην Βιβλιοθήκη Κοραή της Χίου και στο κάτω μέρος αναφέρει  ΚΩΝΣΤΑΤΙΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ ΠΛΟΙΑΡΧΟΣ ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΧΙΟΥ 1822 ΙΩΑΣΑΦ ΝΙΚΟΛΑΡΑΣ Ο ΒΑΛΩΝ ΤΟ ΠΥΡ ΕΙΣ ΤΟ ΠΥΡΠΟΛΙΚΟΝ.

Αν και ο Δ. Ανδριάνας αναφέρει ότι έπεσε μαχόμενος στην άλωση των Ψαρών και δη στο μοναστήρι των Ψαρών ως τελευταίος υπερασπιστής  του κάτι τέτοιο μάλλον δεν ευσταθεί καθώς στα αρχείο της Ερμούπολης  τον βλέπουμε να απογράφεται στο δημοτολόγιο Ερμουπολέως στις 21/2/1850 όντας  55 ετών . Αλλά και στην προφορική παράδοση λέγεται ότι ο Γιάσοφος είναι από τους Ψαριανούς που επέστρεψαν στα Ψαρά και μάλιστα διασώζετε ότι όταν το ελληνικό κράτος θέλησε να του δώσει σύνταξη πολεμιστή εκείνος την αρνήθηκε .

Ανδρέας Μ. Καραγιώργης


*Ευχαριστώ τον Εμ. Αγαπούση για τις επισημάνσεις του.*

Γιώργος Καλαφάτης ο Ψαριανός ιδρυτής του Παναθηναϊκού

     Πολλές φορές λέω χαριτολογώντας ότι οι Ψαριανοί είναι παντού και μπορείς να τους συναντήσεις και στα πιο απίθανα μέρη . Καμία φορά τα γεγονότα έρχονται να με επιβεβαιώσουν. Παναθηναϊκός,  χρόνια τώρα, αποφάσισα να ψάξω λιγάκι την ιστορία του συλλόγου και έπεσα πάνω σε έναν ακόμα Ψαριανό, τον ιδρυτή του Παναθηναϊκού Γιώργο Καλαφάτη.

          Ο Γιώργος Καλαφάτης γεννήθηκε το 1890 στην Αθήνα από Ψαριανή οικογένεια αγωνιστών με πλούσια ναυτική παράδοση , η οικογένεια Καλαφάτη έδωσε σπουδαίους ναυτικούς ,πυρπολητές και αγωνιστές της Επανάστασης. Ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση αφού σπούδασε γιατρός και ακολούθησε στρατιωτική καριέρα στο Πολεμικό Ναυτικό συμμετέχοντας στους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, φτάνοντας μέχρι τον βαθμό του Υποναυάρχου.

Ο Γ.Καλαφάτης με στολή του Π.Ν.

         Από μικρός διακρίθηκε στον κλασσικό αθλητισμό. Ήταν αθλητής στίβου και ποδοσφαίρου. Σε ηλικία 15 ετών μυήθηκε στο ποδόσφαιρο. Ξεκίνησε την καριέρα από τον Εθνικό Αθηνών και στη συνέχεια αγωνίστηκε στον Πανελλήνιο Γ.Σ.. Πρωτοστάτησε στην εισαγωγή του ποδοσφαίρου στη χώρα μας, σε μία εποχή που το άθλημα ήταν παντελώς άγνωστο.

      Στις 3 Φεβρουαρίου του 1908 ίδρυσε τον Παναθηναϊκό με το όνομα Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών (ΠΟΑ) .Η μετονομασία σε Παναθηναϊκό Αθλητικό Όμιλο θα γίνει το 1924. Στις 19 Ιανουαρίου 1921, η Γενική Συνέλευση της ομάδας εξουσιοδότησε τον Καλαφάτη να εντοπίσει την περιοχή στην οποία θα κατασκευαζόταν το νέο γήπεδο. Τρεις μήνες αργότερα, ο ιδρυτής του συλλόγου είναι εκείνος που θα επιλέξει την Λεωφόρο. 

Ο αθλητής Γιώργος Καλαφάτης

       Ο Γιώργος Καλαφάτης εκτώς απο τον ΠΑΟ ίδρυσε και την Εθνική Ομάδα Ποδοσφαίρου. Το 1919 διοργανώνονται οι Διασυμμαχικοί Αγώνες στο Παρίσι, σημαντικό αθλητικό γεγονός της εποχής. Ο ΣΕΓΑΣ αρνήθηκε να αποστείλει ποδοσφαιρική ομάδα και περιορίστηκε στο στίβο. Ο Γιώργος Καλαφάτης συστήνει την πρώτη εθνική ομάδα ποδοσφαίρου με 18 αθλητές από διάφορα σωματεία. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920 στην Αμβέρσα, ο Καλαφάτης ήταν ο εκλέκτορας, προπονητής και αρχηγός της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου.

     Ο σπουδαίος αυτός πρωτοπόρος του ποδοσφαίρου στην Ελλάδα  θα φύγει από την ζωή στις 19 Φεβρουαρίου του 1964 στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών σε ηλικία 74 ετών.

Ανδρέας  Μ. Καραγιώργης

ΠΗΓΕΣ

http://el.wikipedia.org/wiki/Γιώργος_Καλαφάτης

http://www.pao.gr/el/history/pastlegends/?itemid=61b6cdae-034a-4223-8e42-466dcb2badda

Η Ψαριανή που έγινε σύμβολο κατά της δουλείας

      Αγαπημένη συνήθεια τα τελευταία χρόνια η αναζήτηση, σε κάθε μηχανή αναζήτησης που θα πετύχω μπροστά μου, των όρων «Ψαρρά», «Ψαριανος», «Ψαριανή», «Κανάρης» κοκ . Σε μια τέτοια αναζήτηση έπεσα πάνω σε ένα άρθρο, για την ακρίβεια σε μια προσπάθεια μετάφρασης του άρθρου , του καθηγητή Manny Paraschos από το Emerson College της Βοστόνης. Στο άρθρο αυτό ανακάλυψα την εκπληκτική ιστορία μιας Ψαριανής που ενέπνευσε το πιο διάσημο άγαλμα των ΗΠΑ , μετά το άγαλμα της Ελευθερίας, που έγινε σύμβολο στον αγώνα ενάντια στην δουλεία .

Η Γαριφαλιά Μιχάλβεη ,λοιπόν, στα αγγλικά επικράτησε ως Garafilia Mohalbi γεννήθηκε στα Ψαρά το 1817 και οι γονείς της σκοτώθηκαν κατά την καταστροφή των Ψαρών το 1824 . Οι τούρκοι την συνέλαβαν και την οδήγησαν στα σκλαβοπάζαρα της ανατολής για να την πουλήσουν. Ο Αμερικανός Πρόξενος Joseph Langston τη βρήκε στη Σμύρνη, την απελευθέρωσε και την έφερε στην περιοχή της Βοστόνης το 1827.

Η ομορφιά της ενέπνευσε την Anne Hall να ζωγραφίσει το «Κορίτσι της Ελλάδας» (“The Greek Girl” βλ σκίτσο) τον γλύπτη Hiram Powers να κάνει το φημισμένο άγαλμα του 1844 με τίτλο «Ελληνίδα Σκλάβα» (“Greek Slave”) και έπειτα την Elizabeth Barrett Browning και άλλους ποιητές να γράψουν ποιήματα και σονέτα γι’ αυτήν. 

       Το άγαλμα του Powers προκάλεσε αντιδράσεις στην Αμερικανική συντηρητική κοινωνία. Όμως η αλυσοδεμένη, γυμνή Γαριφαλιά έγινε σύμβολο των αμερικανών που αγωνίζονταν για την κατάργηση της δουλείας. Το αρχικό άγαλμα σήμερα βρίσκεται στο Μουσείου του Brooklyn. Ο Powers έπειτα έφτιαξε έξι αντίγραφα που βρίσκονται σκορπισμένα στην αμερικανική επικράτεια . Ένα από αυτά βρίσκεται στο Smithsonian American Art Museum ένα άλλο στην Corcoran Gallery of Art της Ουάσιγκτον, ένα άλλο αρχικά τοποθετήθηκε στο Κυβερνείο του Vermont,αλλά αφαιρέθηκε καθώς ο κυβερνήτης James Douglas ήταν αρκετά συντηρητικός για ένα γυμνό άγαλμα, άλλα δυο βρίσκονται το ένα στο Vermont State House και το άλλο στο Westervelt Warner Museum of American Art στην Τασκαλόζα της Αλαμπάμα. 

Η  Γ. Μιχάλβεη  στον κατάλογο επιβατών του πλοίου Brig Suffolk που έφυγε από τη Σμύρνη το 1827 με προορισμό τη Βοστώνη. Την χαρακτηρίζει "Ipsariot" δηλαδή Ψαριανή.

Το άγαλμα στην  Düsseldorf Gallery στην Νέα Υόρκη

Λεπτομέρεια από το άγαλμα όπου απεικονίζει έναν σταυρό ,
το σύμβολο αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να συνειδητοποιήσουν
οι Αμερικάνοι ότι αν και λευκοί αν και χριστιανοί
μπορούν ανά πάσα στιγμή να γίνουν δούλοι.

Σονέτο της El. Barrett Browning

Ανδρέας Μ.Καραγιώργης

ΠΗΓΕΣ
Μετάφραση αρθρου M. Paraschos : http://diasporic.org/mnimes/archives/greek-slaves-in-boston
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Greek_Slave
http://utc.iath.virginia.edu/sentimnt/grslvhp.html

Το σπίτι του Μπουρλοτιέρη

Θυμάμαι όταν πρώτη φορά είδα σε ασπρόμαυρη φωτογραφία την επιγραφή που βρίσκεται στην πολυκατοικία που χτίστηκε στην θέση του σπιτιού του Κανάρη στην Κυψέλη, αναρωτήθηκα πως να ήταν εκείνο το σπιτάκι.

 Αργότερα διαβάζοντας έπλασα μια εικόνα αλλά και πάλι σκεφτόμουν ότι μέχρι  το 1967 που το γκρέμισαν θα υπήρχε κάποια φωτογραφία. Όσο όμως και αν έψαξα τίποτα δεν βρήκα. Και να που σημερα εντελώς τυχαία έπεσα με ένα μπλογκ για την κυψέλη που κάποιος είχε ανεβάσει φωτογραφίες που βρήκε στο Facebook  και τσουπ να και το σπίτι του Κανάρη!

Ας δουμε τι αναφερει το wikipedia

Η Οικία Κανάρη, το σπίτι που έζησε και πέθανε ο ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, Κωνσταντίνος Κανάρης (1790 - 1877), βρισκόταν στην οδό Κυψέλης αριθ. 56 στην Αθήνα.

Στα 1936, ο Χρ. Εμ. Αγγελομάτης δίνει μια λεπτομερή περιγραφή του σπιτιού, όταν υπήρχε ακόμη το σπίτι του Κανάρη: Στην πρόσοψη του σπιτιού υπήρχε ένα τεράστιο δωμάτιο με τζάκι στον τοίχο, όπου ο Κανάρης πέρασε μαζί με τη γυναίκα του τα χρόνια της ζωής του. Εκεί στον τοίχο κοντά στο τζάκι υπήρχαν μερικά χαράγματα, που ο ίδιος ο Κανάρης χάραζε μ' ένα σουγιά και που σήμαινε το καθένα κι ένα χρόνο της ζωής του. Δίπλα σ' αυτό το μεγάλο καθιστικό δωμάτιο ήταν το υπνοδωμάτιο του Κανάρη. Το σπίτι είχε στο πίσω μέρος του κήπο με πελώρια πεύκα κι ένα κιόσκι σαν ταράτσα, όπου ο Κανάρης περνούσε τα βράδια του.

Ο Κωνσταντίνος Κανάρης πέθανε στο σπίτι αυτό της Κυψέλης στις 2 Σεπτεμβρίου 1877, εν ενεργεία πρωθυπουργός, και τάφηκε με μεγάλες τιμές στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

Μετά από χρόνια κι όταν ο Κανάρης είχε πια πεθάνει, ένα καφενείο-ζαχαροπλαστείο με τον τίτλο "Ο Κανάρης" κι ένα μανάβικο κατέλαβαν το κάτω μέρος του σπιτιού. Μια πινακίδα στον τοίχο, όπως λέει ο Αγγελομάτης, έγραφε πως στο σπίτι αυτό έζησε και πέθανε το 1877 ο "μπουρλοτιέρης" Κωνσταντίνος Κανάρης. Σήμερα, το σπίτι του Κανάρη έχει από χρόνια κατεδαφιστεί και στη θέση του έχει ανεγερθεί μια πολυώροφη πολυκατοικία. Στο υπέρθυρο της εισόδου της υπάρχει μια μαρμάρινη πλάκα που αναγράφει: "Εις τον χώρον εφ' ου ανηγέρθη η πολυκατοικία αυτή έκειτο η ταπεινή οικία εν τη οποία έζησε και απέθανεν εν έτει 1877 ο ήρως της Επαναστάσεως του 1821 ναύαρχος Κωνσταντίνος Κανάρης".

Λίγο παρακάτω από το σπίτι του Κανάρη υπάρχει η μικρή εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, ιδιοκτησία της οικογένειας Κωνσταντίνου Κανάρη, όπου ο Κανάρης συνήθιζε να παρακολουθεί τη λειτουργία. Το στασίδι του, όπου καθόταν, είναι κλεισμένο με αλυσίδα και κανείς δεν έχει καθίσει σ' αυτό από τότε που πέθανε.

Ένας ανδριάντας του Κανάρη, με νησιώτικη φορεσιά και με το δαυλό στο δεξί χέρι, έτοιμος να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα, έχει τοποθετηθεί προς τιμήν του στην Πλατεία Κυψέλης, φιλοτεχνημένος το 1876 από τον γλύπτη Λάζαρο Φυτάλη (1831 - 1909). Επίσης, μαρμάρινη προτομή του Κανάρη υπάρχει στο Πεδίον του 'Αρεως της Αθήνας, έργο του γλύπτη Μιχάλη Τόμπρου (1889 - 1974).

<--(Ανδριάντας Πλ. Κυψέλης)

                                                        (Προτομή Πεδίον Άρεως)-->

Πηγές :
*Χρ. Εμ. Αγγελομάτης: "Το Σπίτι του Μπουρλοτιέρη", περιοδ. "ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ", τεύχος 231/1936, σελ. 1059-1060.
*Ζέττα Αντωνοπούλου: "Τα γλυπτά της Αθήνας" (Υπαίθρια Γλυπτική 1834 - 2004), Εκδ. ΠΟΤΑΜΟΣ, Αθήνα, 2003.
*Κάτια Μητροπούλου: "Αθήνα: Μνήμες και Κτήρια", α' έκδοση, Εκδόσεις "Ι. Σιδέρις", Αθήνα, 2004.